احمد منزوی «دومین دستور زبان فارسی»]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۲۵۴/۲-عکسی
آغاز: الحمدلله الذی انزل علی عبده الکتاب و لم یجعل له عوجا ... اما بعد، چنین گوید عبدالصمد زنده طاهر ملتانی که مدت مدید و ... و اصول فارسی نام نهاده؛ انجام: هیچ شک نیست که عیوب بری ×× نیست کفار و هست نور سری
نسخه اصل: گنج بخش، ش ۲۸۳۹ (گنج ۱۰۸۸/۳)؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: (سیر؟میر؟) بودهن شاه، تا: قرن ۱۲، جا: شبه قاره هند؛ نستعلیق تحریری خوب؛ ۲۶گ (۱۴-۴۰) [عکسی: ۲-۳۰]
● اصول الفصول / عرفان و تصوف / فارسی
osūl-ol-fosūl
قمی، محمد طاهر بن محمد حسین، -۱۰۹۸ قمری
qomī, mohammad tāher ebn-e mohammad hoseyn (-1687)
ملا محمد طاهر قمی رسالهای در رد صوفیه نوشته است به نام «تحفه الاخیار»، که ملا محمد تقی مجلسی حاشیهای بر آن نوشته و ادعاهای او را باطل ساخته است. قمی پس از آن بر حواشی ایشان جواب نوشته و پاسخ داده است. در رساله حاضر مطالب «تحفه الاخیار» را با عنوان عبارت «ماتن» و به همان الفاظ، مطالب مجلسی را با عنوان «محشی» بعد از ذکر متن و پس از آن جواب قمی به شبهات مجلسی را با عنوان «ماتن در جواب محشی» مرتب ساخته است. در حواشی این نسخه حاشیههایی از صاحب توضیح المشربین نقل شده که در آنها از ملا محمد طاهر حمایت نموده و به مجلسی شدیداً تاخته است.
[الذریعة ۲۰۰/۲]
۱. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۵۷۰۳/۳-۲۹/۴۳
آغاز: طلبه قدح در طریقه طلب علم نمیکند مناسب آن بود که اول طریقه محموده اولیاء الله را بیان فرمایند ... فصل سوم از باب اول ماتن در جواب محشی میگوید بسمله الحمدلله؛ انجام: شاید که بعضی از عوام را که قوت تمیز نداشته باشند فریب تواند داد اما اهل علم و اهل شعور به این گفتگوها فریب نمیخورند والله یهدی من یشاء الی صراط مستقیم.
خط: نستعلیق، کا: رضا قلی، تا: ۲۲ ربیع الثانی ۱۰۷۰ق؛ جلد: تیماج مشکی مجدول عطف گالینگور، ۲۶گ، ۱۹ سطر، اندازه: ۲۰×۲۶سم [ف: ۱-۳۹۰]
۲. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۷۶۴۵
آغاز: الله اکبر بسمله الحمدلله رب العالمین و الصلوه و السلام علی محمد و اله؛ انجام: و معتقدان بحسن و قبح سمعی ... سنه ۱۲۵۰ هجری ... لکهنو
مختصر آن است؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: ۱۲۵۰ق [رایانه]
● اصول فصول التوضیح = توضیح المشربین (مختصر) / عرفان و تصوف / فارسی
usūl-u fuṣūl-it tawḍīḥ = tawḍīḥ-ul mašrabayn (muxtaṣar)
«توضیح المشربین و تنقیح المذهبین» از مؤلفی ناشناس مشتمل بر مطالب سه رساله میباشد که اول در رد صوفیه است و دوم پاسخ ملا محمد تقی مجلسی بر آن و سوم پاسخ صاحب رساله اول بر گفتههای مجلسی. عین عبارات این سه رساله در «توضیح المشربین» ضمن بیست و سه باب تنظیم شده و هر باب دارای چهار فصل شامل مطالب سه رساله به ترتیب و در فصل چهارم محاکمه صاحب کتاب بر گفتههای آنان. در کتاب حاضر سه فصل از هر باب را انتخاب کرده و محاکمه بین آنان را به مطالع منصف حوالت داده است. در «الذریعه» به نام «اصول فصول التوضیح» آمده است برای اطلاع بیشتر از اصل کتاب و ردهای نوشته شده بر آن به الذریعه مراجعه شود.
آغاز: الحمدلله رب العالمین ... اما بعد بر ضمایر ذاکیه ارباب انصاف پوشیده نماند.
انجام: اگر کسی خواهد که بهتر از این بر مطالب وقوف یابد باید که کتاب توضیح المشربین را مطالعه نماید.
[الذریعة ۴۹۵/۴ و ۴۹۶ و ۲۰۰/۲ و ۵۰/۲۶؛ فهرستواره منزوی ۷۴/۶ و ۱۱۷/۶]
۱. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۴۲۹۶/۲
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۲؛ مصحح، مجدول؛ جلد: تیماج مشکی بدون مقوا، ۳۱گ (۲۴پ-۵۴ر)، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۹×۲۵سم [ف: ۱۱-۲۹۰]
۲. قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: ۴۴۲۶/۵
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوهای ضربی، ۲۷گ (۱۲۲پ-۱۴۹پ)، ۲۳ سطر، اندازه: ۱۴/۵×۲۰/۵سم [محدث ارموی مخ: ۳-۱۴۰۳]
۳. مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: ۱۴۸۸۶
آغاز: چنانکه بر خبیر بصیر مخفی نیست ولیکن بعضی ... فصل سیم از باب دوم ماتن در جواب محشی میگوید حضرت آخوند تعجب فرمودهاند؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ جلد: مقوا عطف پارچهای، ۴۹گ، ۱۴ سطر (۷/۵×۱۳/۵)، اندازه: ۱۲×۱۸/۵سم [ف: ۲-۱۹۴]
● اصول الفصول فی حصول الوصول / عرفان و تصوف / فارسی
osūl-ol-fosūl fī hosūl-el-vosūl
هدایت، رضا قلی بن محمد هادی، ۱۲۱۵-۱۲۸۸ قمری
hedāyat, rezā qolī ebn-e mohammad hādī (1801-1871)