● مفتاح الحقیقة / شرح حدیث / عربی
miftāḥ-ul ḥaqīqa
دهکردی، ابوالقاسم بن محمد باقر، ۱۲۷۲ - ۱۳۵۳ قمری
dehkordī, ab-ol-qāsem ebn-e mohammad bāqer (1856 - 1934)
تاریخ تألیف: یکشنبه ۶محرم ۱۳۲۱ق
شرح حدیث «الحقیقة» است با اشاراتی عرفانی.
اصفهان؛ هادی نجفی؛ شماره نسخه: ۱۵۶/۱
آغاز: نقل عن کمیل بن زیاد أنه سأل عن أمیرالمؤمنین و امام المتقین علی بن أبی طالب (ع) فقال یا أمیرالمؤمنین ما الحقیقة؛
انجام: فإنه لایقدر أن یطیر الی أوج الحقیقة و لا یمکنه الاحاطة بما هو له فوق الطاقة، براق عقل کجا میرسد به رفرف عشق ...
خط: نسخ، کاتب = مؤلف، بیتا؛ مصحح، با خطخوردگی و اضافات؛ ۷گ (۱ر-۷ر)، اندازه: ۱۳×۲۰سم [اوراق عتیق: ۲-۳۳۹]
● مفتاح الحکمة / کیمیا / عربی
miftāḥ-ul ḥikma
تمیمی، محمد بن امیل، - ۱۷۰ قمری
tamīmī, mohammad ebn-e omayl(- 787)
در ترکیب اجرام سماوی و شکل تألیف طبایع و علة العلل در سه «مقاله».
آغاز: بسمله، و ما بکم من نعمة فمن الله ثم اذا مسکم الضر فالیه تجأرون و اتقوالله و یعلمکم ... الحمدلله الاول الذی الاول قبله و الاخر الذی لاخر بعده و الظاهر الذی ... اما بعد هذا کتاب اذکر فیه ان شاءالله ترکیب الاجرام العلویة و السفلیة و تألیف ...
[الذریعه ۲۱/ ۳۲۷؛ مفتاح الحکمة از ابن امیل؛ چلبی: مفاتیح الحکمة از ابن امیل؛ چلبی: مفاتیح الحکمة فی الصنعة لابن امیل]
۱. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۶۳۷۲
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۸؛ جلد: پارچهای [الفبائی: -۵۴۱]
۲. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۳۲۸۰/۵۱
آغاز: برابر؛ انجام: فعلی ذلک صارت طبایع نفسه طاهرة علی طبایع جسمه متصلة بروحانیة کوکبه و روحانیة کوکبه متصلة بها
خط: شکسته نستعلیق، کا: ابوالحسن اخوی، تا: ۱۲۸۳ق؛ جلد: میشن، ۲۲گ (۱۲۵پ-۱۴۶پ)، ۱۶سطر محشی، اندازه: ۱۶/۳×۲۰/۸سم [ف: ۶-۳۶۰]
● مفتاح الحکمة العظمی / طبیعیات / عربی
miftāḥ-ul ḥikmat-il ‘uẓmā
مجریطی، مسلمة بن احمد، ۳۳۸ - ۳۹۸ قمری
majrīṭī, moslemat ebn-e ahmad (950 - 1008)
کتابی است در باب «ترکیب اجرام علویه و سفلیه» که بلیناس «از مؤلف این کتاب سؤالاتی در این باب نموده و مؤلف جوابهایی کافی شافی داده و اصل کتاب از نفیسترین کتاب طبیعیهای است که به مذاق فلاسفه متألهین تألیف یافته و خود نسخه نیز مقابله و تصحیح گردیده». مشتمل بر سه «مقاله» است: مقاله ۱. ترکیب عناصر علویه و طبایع معتدله و مائله؛ ۲. ترکیب معدن و اختلاط اجساد جسمانیه با اجساد روحانیه و امتزاج ارواح آنها به آنها و استحاله بعضی از آنها به بعض دیگر؛ ۳. ترکیب نبات و حیوان و اتصال روح به نبات و نفس به حیوان و برحسب اصطلاح فلاسفه که کلمات و مقالات خود را دیوان میگفتند در تتمه متعرض است. همان که برخی آن را از ابن امیل دانستهاند.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۲۵۰۰
آغاز: بسمله. و ما بکم من نعمة فمن الله ثم اذا مسکم الضر فالیه تجأرون؛ انجام: تم جمیع الدیوان المسمى مفتاح الحکمة المتضمن ما شرطناه و الله یوتی الحکمه من یشاء و الحمدلله الذی فضلنا بالنعمة و حض نفوسنا بانوار الحکمة و صلى الله على سیدنا محمد و آله و سلم
خط: نسخ، کا: ادریس بن ابراهیم الموسوی، بیتا؛ مجدول؛ [در فهرست بدون نام مؤلف است، ولی در فیلمها دانش پژوه از ابن امیل یا مجریطی دانسته است]؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: میشن، ۶۱گ، ۱۵سطر، اندازه: ۱۷×۲۴سم [ف: ۱-۲۳۰]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۶۴۶۴-عکس
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: ۳-۲۵۶]
● مفتاح الحیاة فی اسرار النبات / طب / فارسی
meftāh-ol hayāt fī asrār-en nabāt
فانی، محمد علی بن اسکندر، ق۱۳ قمری
fānī, mohammad ‘alī-ye-bn-e eskandar(- 19c)
در علم کاف از کیمیا در دوازده «فصل» و یک «خاتمه». نام کتاب و نگارنده در دیباچه آمده است. در دیباچه از جابر بن حیان، شیخ جنید بغدادی و ذوالنون مصری و شاه نعمة الله کرمانی و رضا علی شاه و نورعلی شاه اصفهانی و سید صابر علی شاه نام برده است.
آغاز: بسمله. حمد بی حد و ثنای بی عد مر حکیمی را سزد که بحکمت بالغه خویش نوع انسان را مظهر ... اما بعد چنین گوید ... الحاج محمد علی بن اسکندر شیروانی چونکه از عنفوان ...
انجام: آیا بود که گوشه چشمی بما کنند. و الصلاة و السلام علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین
[الذریعه ۲۱: ۳۲۸؛ فهرستواره منزوی ۳۹۸۶/۵]