خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ جلد: تیماج، ۱۵-۱۶سطر، اندازه: ۱۰/۳×۱۵/۶سم [ف: ۱۷-۵۰۳]
۳۰. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ض ۱۲۸۰۷
خط: نسخ، کا: احمد حسینی، تا: ۱۲۱۴ق [الفبائی: -۵۳۶]
۳۱. اصفهان؛ مدرسه صدر بازار؛ شماره نسخه: ۴۷۴/۳
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن علی اصغر اصفهانی، تا: ۱۲۲۷ق؛ ۵گ (۲۹پ-۳۳ر)، اندازه: ۱۰/۵×۱۷/۵سم [ف: ۲-۳۳۸]
۳۲. اصفهان؛ مدرسه صدر بازار؛ شماره نسخه: ۴۷۴/۴
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن علی اصغر اصفهانی، تا: ۱۲۲۷ق؛ ۹گ (۳۳پ-۴۱ر)، اندازه: ۱۰/۵×۱۷/۵سم [ف: ۲-۳۳۸]
۳۳. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۱۸۸۱/۹
دستور معمای نخستین؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: با تاریخ۱۲۴۸ق؛ جلد: میشن یشمی، ۱۵سطر [ف: ۵-۳۹۶]
۳۴. مشهد؛ ادبیات؛ شماره نسخه: ۱۳/۲ فیاض
خط: شکسته، نستعلیق، کا: محمد صالح تضری، تا: رجب۱۲۵۶ق؛ جلد: تیماج، ۱۵ سطر (۵/۵×۱۱)، قطع: ربعی [ف: -۱۶۲]
۳۵. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۴۵۳۵/۴
آغاز: نموده میشود که این مقدمه ایست از برای تسهیل و ترغیب مبتدیان؛ انجام: هر یکی سطر چهارش کلمه حرف چهار.
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: پنجشنبه سلخ ربیع الاول ۱۲۷۱ق؛ جلد: پارچهای، ۵ص (۷۴-۷۸)، ۱۷سطر (۸×۱۵)، اندازه: ۱۴×۲۱/۳سم [ف: ۷-۷۳۲]
۳۶. خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه: ۷۹۶/۵
آغاز: گر دست دهد بپاین افکندن سر ×× باشم سر سروران خورشید افسر؛ انجام: دی گلی بر روی آب افکند آن گلرخ ز دست ×× برگی از وی ماند بالا برگی از وی تک نشست
خط: نسخ، کا: محمد مهری کرکوکی، تا: ۱۲۸۹ق، جا: پایتخت دولت قسطنطنیه؛ جلد: مقوایی، ۷ص (۵۸-۶۴)، اندازه: ۱۲×۲۰/۵سم [میراث اسلامی: دفتر نهم-۷۵]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: ۱۳۸۱/۶
نسخه اصل: همان نسخه بالا؛ ۱۲ص (۵۷-۶۸) [عکسی ف: ۴-۲۳۱]
۳۷. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۳۹۳۶/۲۱
آغاز: به ثقتی و به عونی، نموده می شود که این مقدمه ایست از برای تسهیل و ترغیب مبتدیان و بیان اعمال معما؛ انجام: مقبل شد از آن اگر چه او یاری داشت. تمت الرساله بعون ... اقل السادات الموسوی اللاهجی الجیلانی
خط: نسخ تحریری، کا: لاهجی جیلانی، تا: ۱۲۹۶ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مذهب، ۵گ (۱۸۴ر-۱۸۸ر)، ۱۷سطر (۷/۵×۱۵)، اندازه: ۱۵/۵×۲۱/۵سم [ف: ۱۷-۲۱۴]
۳۸. تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: ۱۶۸/۱۶
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا [نشریه: ۷-۲۲۶]
۳۹. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۸۲۳۱
خط: نستعلیق متوسط، بیکا، بیتا؛ خریداری از محمودی؛ جلد: تیماج، ۹ص (۵۱-۵۹)، ۱۹ سطر در متن و ۱۳ سطر در حاشیه (۱۶/۵×۹/۵)، اندازه: ۱۵×۲۱/۵سم [رایانه]
۴۰. تهران؛ ادبیات؛ شماره نسخه: ۷۶/۳
بیکا، بیتا [ف: ۳-۲۷]
۴۱. تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: ۲۸۲۸/۵
آغاز: بسمله، بعد از تنصیص و تحمید و تسمیه و تخصیص محامد و اثنیه ... عرضه می دارد ... شهاب بن نظام الحقیری؛ انجام: هر دم فکند در سر آن زلف چو شست ×× بهر دل ما آن مه سرفتنه شکست
کا: احمد بن حاجی علی مشهور به «وجهی»، بیتا؛ محشی با نشان «منه»؛ ۲۰گ (۵۹پ-۷۸ر) [ف: ۵-۶۰۸]
۴۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۹۷۰/۲۲-ف
نسخه اصل: ایا صوفیا ش ۴۲۰۹. حلیلة الحلل یا دستور معمای نخستین او که از دو کتاب شرف الدین علی یزدی به نام شاه میرزا ابوالقاسم بابر بهادرخان در ۳۹ سالگی در ۸۵۶ ساخته است و دستور معمای دوم (رساله معما) و سوم (قواعد معما)؛ خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ ۲۷سطر [فیلمها ف: ۱-۱۶۲]
۴۳. تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه: ۱۹۹/۴بخش۳ و ۲۰۰/۴بخش۳
نسخه اصل: تربت مولانا ش ۲۶۱۵ (فهرست قونیه ۱۹/۳، ۲۰ ش ۲۵۹۹)؛ بیکا، بیتا [فهرستواره مینوی: -۱۲۴]
۴۴. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۱۸۰۷۶
بیکا، بیتا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: ۱۲/۷×۱۸سم [رایانه]
● معما = دستور معما = معمیات = معما نامه = کتاب المعما / معما / فارسی
mo‘ammā = dastūr-e mo‘ammā = mo‘ammayāt = mo‘ammā-nāme = k.-ol mo‘ammā
حسینی نیشابوری، حسین بن محمد، - ۹۰۴ قمری
hoseynī neyšābūrī, hoseyn ebn-e mohammad (- 1499)
اهدا به: امیر علیشیر نوایی
تاریخ تألیف: ۹۰۴ق
این دستورنامه معما به نظم و نثر آمیخته و دارای چهار «بخش» است: اعمال تسهیلی، تحصیلی، تکمیلی و تذیلی است و در آخر تعمیه نامهای سلطان بایسنقر، نوایی، جامی را برای محمد مؤمن میرزا مثال میآورد و آنانرا مدح میکند.
آغاز: بنام آنکه از تألیف و ترکیب ×× معمای جهان را داد ترتیب ... معروض آنکه فقیر حقیر ... را چند معمائی بود که ذره بی مثال از پرتو آفتاب سپهر مکرمت و کمال نیر اوج عظمت و جلال.
انجام: ز بهر رسیدن بعز و شرف ×× چو این نامه را خامه خوش خرام / بیاراست اول از آن نام به ×× که باشد بر او نیز ختم کلام
[نسخههای منزوی ۲۱۸۶/۳: نشانی ۳۰ نسخه، ۳۷۸۶/۵: نشانی ۳ اثر دیگر او