بن صدرالدین محمد (-۹۴۸ق)
دومین حاشیه اوست بر اشارات ابن سینا و رد بر رد دوانی بر نخستین حاشیه یا «لطائف الاشارات» او.
آغاز: بعد حمد الله علی آلائه، و الصلاة علی أنبیائه ... یقول الفقیر الحقیر ... إنی علقت قدماً، تعلیقات اسمها کالمسمی، لطائف الإشارات إلی لطائف الإشارات. ثم بعد مدة عثرت علی قراطیس، سود وجهها بعض الدوانی و القاصرین من أجلة المعاصرین ... فدعانی بعض الدواعی إلی اختیار مقاله و النظر فی حاله
انجام: بل أقول: ظاهر أن مقصود الشیخ من هذا التنبیه علی وجود الجسم المتصل الذی لاتفصیل فیه بالفعل أصلا، و یظهر ذلک بإیضاح امتناع حصول الأجزاء.
چاپ: به کوشش عبدالله نورانی در مصنفات غیاث الدین منصور حسینی دشتکی شیرازی، جلد ۲ (تهران، دانشگاه تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی: ۱۳۸۶)
[دنا ۸۴۰/۱ (۳ نسخه)]
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۰۱۲۰/۴
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، کا: علی بن محمد بن حسن خوراسکانی، تا: با تاریخ ۱۰۳۵ق، ۶۶ص (۱۰۶-۱۷۱)، اندازه: ۱۳×۲۵سم [ف: ۳۲ - ۱۵۱]
۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۱۳۴/۱
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: سعد عنایة الله، تا: قرن ۱۰ و ۱۱؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ ضربی زرکوب، ۶۰گ (۱-۶۰)، ۲۰ سطر ۵×۱۴/۵، اندازه: ۹/۵×۱۹/۵سم [ف: ۱۱ - ۲۰۸۲]
۳. تهران؛ مؤسسه مطالعات اسلامی؛ شماره نسخه: ۴۲/۱
آغاز: برابر؛ انجام: الباطل و زعمه الفاسد یمکن
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نازک آهار زرد، جلد: تیماج قهوه یی، ۵۳گ (۱-۵۳)، ۱۸ سطر (۴/۷×۱۱)، اندازه: ۹/۵×۱۵/۵سم [ف: - ۳۶]
● اشارات النباتات و الحیوانات / اخلاق / عربی
išārāt-un nabātāt wa-l ḥaywānāt
ابن غانم، عبدالسلام بن احمد، - ۶۷۸ قمری
ebn-e qānem, ‘abd-os-salām ebn-e ahmad (- 1280)
گویا «کشف الاسرار عن حکم الطیور و الانهار» از شیخ عزالدین عبدالسلام بن احمد بن غانم واعظ (چلبی).
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۳۷۷
نام مؤلف از فهرست رایانهای مجلس ذکر شد. از اشارات اقجوان، الخرام، اسحاب، الباز، الحمامه، الخطاف، البوم، الطاووس، الذرة، الخفاش، الدیک، البط، النحله، الفراش، الشمع، الغراب، الهدهد، الکلب، الجمل، الفهد، دودة القز، العنکبوت، النمله؛ خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۹ و ۱۰؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ در ص ع به خط تازهای «لسان الحیوان» خوانده شده است؛ کاغذ: سفید، جلد: مشما و مقوایی، ۵۳گ، ۹ سطر (۹×۱۰)، اندازه: ۱۳×۱۸سم [سنا - ف: ۲ - ۲۳۹]
● الاشارات و التنبيهات / فلسفه / عربی
al-išārāt wa-t-tanbīhāt
ابن سینا، حسین بن عبدالله، ۳۷۰؟ - ۴۲۸ قمری
ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038)
متن معروفی است در منطق و فلسفه طبیعی و الهی. منطق در ده «منهج» و فلسفه در ده «نمط»: جسمها، جهات، نفس، وجود و علل آن، صنع و ابداع، غایات و مبادی آنها، تجرید، سعادت، مقامات العارفین، اسرار الایات. این کتاب تلخیصی از آراء فلسفی ابن سیناست که دانشمندان بسیاری به آن توجه کردهاند. دکتر یحیی مهدوی در توضیح آن آورده است: «کتاب «الاشارات و التنبیهات» (در منطق و طبیعیات و مابعدالطبیعه) بر حسب غالب فهرستهای آثار شیخ آخرین تألیف شیخ الرئیس است. لااقل میتوان حدس زد که آخرین اثر مهم اوست. این کتاب نسبت به کتابهای شفا و نجات بسیار مختصر است لکن در عین ایجاز شامل رؤوس مسائل و مطالب مهم است و پیداست که شیخ در انشای آن مخصوصاً نظر به فصاحت و بلاغت به اعلی درجه داشته است؛ و سبک و روشی که شیخ در آن برای بیان مسائل انتخاب کرده است، و عنوان کتاب حاکی از آن است، به کلی این کتاب را از سایر مؤلفات شیخ ممتاز ساخته است. شاید به همین جهت و به علت ایجاز آن و این که مخصوصاً در سه نمط آخر این کتاب مطالبی در مقامات عارفان آوده شده است که برای عامه طلاب فلسفه غیرمأنوس بوده است، شیخ نسبت به این کتاب چنانکه در اول طبیعیات و الهیات و در آخر آن تصریح کرده است، و از «المباحثات» (مباحثه اول) هم به خوبی مستفاد میشود، ضنت میکرده است و آن را مخصوص خواص اهل علم میدانسته است. شرحها و ردها و حاشیهها و انتقادها که بر این کتاب نوشته شده و کتبی که در محاکمه بین شارحین ساخته شده است حکایت از اهمیت این کتاب در نزد دانشمندان در دورههای بعد از شیخ میکند».
ابن ابی اصیبعه (ج ۲: ۱۸) گوید که اشارات بهترین و آخرین نگارش فلسفی شیخ رئیس است و آن را به همه کس نشان نمیداد. در فهرست پایان سرگذشت (السیره) نیز چنین آمده است شیخ در دو نامه خود که گویا به بهمنیار یا دیگری نوشته باشد میرساند که نسخهای از آن را نزد خود نگاه میدارد و جز ابن زیله و مانند او نباید بدان بنگرند از دیباچه و پایان اشارت نیز به دست میآید که شیخ بسیار بدان ارج مینهاد و سفارش میکرد که به دست هر کس نیافتد.