فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۳، ص ۴۹۲

۴۹۲ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۳
۲۳۲ص [بروکلمان ۲/ (۲۸۸) ۲ و ۳۷۱؛ معجم المطبوعات /۱۹۴؛ الاوقاف العامة بغداد ۳۲۲/۱؛ الخطط الجديدة ۸۴/۳؛ الجبرتی ۸۲۷/۲] قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۶۹۷عکسی آغاز: الذی انار الوجود بانوار طلعة نبینا محمد عليه افضل الصلاة و السلام؛ انجام: و الله اسال ان يختم لنا بالایمان انه على ما يشاء قدير و حسبنا الله و نعم الوكيل، و لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم. نسخه اصل: ظاهریه، دمشق، ش: سیره /۱۵۲؛ خط: تعلیق و نسخ، بی‌کا، تا: قرن ۱۲؛ ۹۷گ، ۱۹ سطر [عکسی ف: ۲ - ۱۸۰] ● الاسعاف الشواهد / ادبیات/ عربی al-is‘āf-uš-šawāhid محتملاً همان «الاسعاف فی شرح ابیات القاضى و الکشاف» موصلی، خضر بن عطاءالله (- ۱۰۰۷ق) باشد. ۱. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۱۷۷۷۵ جلد۱؛ بی‌کا، تا: ۱۱۵۰ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ ۲۶۴گ، اندازه: ۲۴×۳۸/۹سم [رایانه] ۲. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۱۷۷۷۶ جلد۲؛ بی‌کا، تا: ۱۱۵۰ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ ۲۴۵گ، اندازه: ۲۵/۷×۳۹/۸سم [رایانه] ● الاسعاف فی شرح ابیات القاضی و الکشاف / ادبیات / عربی al-is‘āf fī š.-i abyāt-il-qāḍī wa-l-kaššāf موصلی، خضر بن عطاءالله، - ۱۰۰۷ قمری mūselī, xezr ebn-e ‘atā’-ol-lāh (- 1599) وابسته به: انوار التنزیل و اسرار التأویل = تفسیر بیضاوی؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-۶۸۵) الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل = تفسیر کشاف؛ زمخشری، محمود بن عمر (۴۶۷-۵۳۸) اهداء به: ابوعلی حسن بن ابی نمی بن برکات، شریف مکه تاریخ تألیف: ربیع الثانی ۱۰۰۳ق این کتاب شرح ابیات استشهاد شده در تفسیر «کشاف» و تفسیر قاضی بیضاوی است و مؤلف، آن را «الاسعاف فی شرح ابیات القاضی و الکشاف» نامیده و یکی از گنجینه‌های ادبی و کتاب‌های پر بها می‌باشد. صاحب «سلافة العصر» درباره این کتاب آورده است: «این مؤلفه کتابی است که دیده روزگار به مانند آن روشن نگردیده و گلستانی مانند گلها و شکوفه‌های الفاظ و میوه‌های معانی آن بار نداشته و نخواهد داشت». روش مؤلف آن است که ابیات موجود در دو تفسیر مذکور را به ترتیب موجود در آنها (از سوره حمد تا سوره ناس) ذکر و به شرح آنها پرداخته و خود می‌گوید: «در این شرح چند چیز را گردن گرفته‌ام، نخست آنکه هر بیت که فقط صاحب کشاف آن را استشهاد نموده به سرخی و آنچه را فقط بیضاوی شاهد آورده به زردی و آنچه هر دو بدانها استشهاد کرده‌اند به رنگ سبز نویسم تا از یکدگر ممتاز باشند و چون بیتی را ذکر نمایم اول محل شاهد را بیان پس از آن لغات و اعراب و آنچه متعلق به این دو از قواعد ادبی و قواعد عروض و قافیه می‌باشد با بیانی شافی و کافی ذکر و بعد از اینها گوینده بیت را نام برده و تتمه آن را هم نقل می‌نمایم و به شرح حال گوینده و سبب انشاء آن با عباراتی مختصر و لطیف پردازم». این کتاب در حدود ۳۲۰۰۰ بیت دارد. خود او در ۱۰۰۶ق و محسن بن مؤمن گرگانی در ۱ ربیع الاول ۱۰۵۴ آن را مختصر کرده‌اند. آغاز: اللهم یا کشاف ضبابة الاوهام بشموس شواهد العلوم یا قاضی لبانة الافهام من عروس خرائد الرسوم. انجام: و سائر الاتباع و الاصحاب ×× مؤرخاً (قد انتهى کتابی) [دنا ۸۰۹/۱ (۱۱ نسخه)؛ الاوقاف العامة بغداد ۱۶۲/۱] شرح و حواشی: ۱- الاسعاف فی شرح ابیات القاضی و الکشاف (منتخب)؛ موصلی، خضر بن عطاءالله (-۱۰۰۷) ۱. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۵۲۸۴ آغاز: الشاهد فی سمی حیث استدل به علی مجیء اللغة الخامسة فی الاسم و هو سمی هدى ... بسم الله الذی فی کل سورة قد وردت علی طریق یعلمه، الشاهد فی مجیء سم و سم من لغات الاسم؛ انجام: یا تیم تیم عدى لا ابا لکم ×× لا یوقعنکم فی سوءة عمرو و ... تقدم فی سورة البقرة از آغاز تا سوره حجر؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن ۱۱؛ افتادگی: آغاز؛ محشی، مصحح، مقابله شده، با نشان «بلغ قصاصة» و «بلغ مقابلة»، مجدول، در حاشیه برگ آغازین نسخه، به خط کاتب، چنین آمده: «الحمدلله الاول بلا ابتداء ... و بعد، فهذا ما وجدته بخط المصنف اعنى نسخة التسوید و لم اجدلها اولاً و لم تکن مرتبة کما ینبغی مع انی قلیل الدرایة بمثل ما تعرضت له الا انه حملنی علی ذلک محبة الادب، اسأل الله ان یفتح لی فی ذلک ابواب و یجعلنی عبداً دعاه مجاب»، یادداشتی به سال ۱۱۰۷ق در آغاز؛ تملکی با مهر «اقل الخليقة عبدالرحمن ۱۱۰۹» (مدور)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی ضربی با ترنج و سرترنج مجدول، ۱۷۸گ، ۲۹ سطر (۱۱×۲۳)، اندازه: ۲۱/۵×۳۱سم [ف: ۳۸ - ۷۹۹] ۲. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۱۰۷۹ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن ۱۱؛ کاغذ: ترمه سمرقندی رنگارنگ، جلد: میشن سرخ ضربی نو، ۲۷۸گ، ۱۹ سطر، اندازه: ۱۳/۷×۲۳/۴سم [ف: ۱ - ۳۳] ۳. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۴۶۱۵
۴۹۲

گزارش اشکال یا پیشنهاد