فی الذمة؛ الخاتمة فی مسائل متفرقة.
آغاز: الحمدلله رب العالمین. .. و بعد فیقول اقل الانام عملا و جرماً و أجلهم زللا و جرماً العبد الاثم الجانی
انجام: فالنقطع الکلام و لنختمه حامداً شاكراً مصلياً مستغفراً و قد وقع الفراغ من تألیف هذه العجالة و تنمیق هذه الاوراق. ..
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۳۴۰۱
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۳ (در حیات مؤلف)؛ تملک: محمد رضا بن محمد جعفر به تاریخ ۱۳۴۹؛ جلد: تیماج قهوهای بدون مقوا، ۲۴۳گ، ۲۰ سطر، اندازه: ۱۵×۲۰/۵سم [ف: ۹ - ۱۸۵]
● ازاحة العلة عن شرف حقيقة العزلة / عرفان و تصوف / عربی
izāḥat-ul-‘illa ‘an šaraf-i ḥaqīqat-il-‘uzla
احسائی حسینی، شمس الدین محمد، ق ۱۱ قمری
aḥsā’ī ḥoseynī, šams-od-dīn moḥammad ( - 17c)
درباره عزلت است.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: ۸۲۶۱/۲
آغاز: بسمله الحمدالله الذی یلهم اولیائه طريقة المعارف و الاعتبار. .. فبناءً على ذلک وفق الله لعبده الفقیر شمس الدین محمد الحسينى لاملاء هذه الرسالة الموسومة بازاحه العلة عن شرف حقيقة العزلة؛ انجام: و العذر عند ذوى الالباب مقبول. و فرغ من تسویدها مؤلفها شمس الدین ابن محمد الحسینی (ره) به مشهد مولاه علی موسى الرضا فی ۱۲ ربیع الاول ۱۰۸۳ حامداً. .. و آله. ..
خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: ۱۲ ربیع الاول ۱۰۸۳ق، جا: مشهد؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قهوهای یکلا، ۳۰گ (۴۱ر- ۷۲ر)، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۰/۵×۱۶/۵سم [ف: ۳ - ۱۱۳]
● ازاحة العلة فی معرفة القبلة / فقه / عربی
izāḥat-ul-‘illa fī ma‘rifat-il-qibla
شاذان قمی، ق ۶ قمری
šāzān-e qomī ( - 12c)
به خواهش: امیر جمال الدین فرامرز بن علی بقرانی جرجانی
تاریخ تألیف: ۵۵۸ق؛ محل تالیف: مکه
رسالهای درباره قبله است. شهید در «ذکری» فصلی از آن را آورده است. حر عاملی (در فائده چهارم از خاتمه «وسائل الشیعه») و سید حسین بن حسن حسینی (زنده در ۹۶۱) و شاگرد کرکی که در ۹۴۱ نسخهای از آن را نوشته بود آن را به غلط از فضل بن شاذان نیشابوری (-۲۶۰ق) پنداشتهاند [به تاریخ ۵۵۸ق در دیباچه تصریح شده] (ذریعه ۵۲۷: ۱) و مجلسی در جلد دوم کتاب صلاة «بحار» هم آن را از همو دانسته و بندی از آن را آورده است، ولی در جلد ۸۱ «بحار الانوار» همه آن را آورده و از ابوالفضل شاذان دانسته و گفته است که برخی آن را نشناختند و از فضل بن شاذان پنداشتند. کنتوری آن را از شیخ رکن الدین محمد بن فضل بن شاذان بن جبرئیل قمی دانسته و برای آغاز آن بند «اعلم ان الناس یتوجهون الی القبلة من اربع جوانب الارض فاهل العراق..» را که در آغاز فصل چهارم است یاد کرده است. رساله دارای یک دیباچه در سبب تألیف کتاب و ۱۸ «فصل» (برخی ۱۶ و برخی ۱۷) است: ۱. وجوب توجه به قبله؛ ۲. اقسام قبله؛ ۳. توجه رسول اکرم (ص) از بیت المقدس به کعبه؛ ۴. حکم کسی که در داخل کعبه است و یا بر بالای بام کعبه است؛ ۵. چهار جهت قبله؛ ۶. قبله عراق و خراسان و گیلان و غیره؛ ۷. قبله مالطه و جزیره تا موصل؛ ۸ قبله شام؛ ۹. قبله مصر و قیروان؛ ۱۰. قبله حبشه؛ ۱۱. قبله چین و یمن؛ ۱۲. قبله سند و هند؛ ۱۳. قبله بصره؛ ۱۴. در صورتی که علائم قبله نباشد؛ ۱۵. حکم شخص غریبی که وارد شهری شود و نداند قبله کدام سوی است؛ ۱۶. حکم کسی که در مکه میباشد و خارج از مسجد الحرام است چگونه نماز بجای آورد؛ ۱۷. در موردی که علائم مذکور نباشد؛ ۱۸. حکم کسی که بر مرکبی سوار است چگونه بجهت قبله نماز بخواند؟
آغاز: بسمله. الحمدلله الذی تفرد بالکبریاء و توحد بدوام البقاء و تفضل بالجود و النعماء و تعالی عن اتخاذ الصاحبة و الابناء و امتن علینا بالرسل و الانبیاء ثم اختار من بینهم من ختم به نبوتهم و سنم به ذروتهم و اشمل به دعوتهم محمد ص. .. اما بعد فان الامین الاجل الزاهد جمال الدین زین الاسلام و المسلمین الحاجی (؟) الحرمین الشریفین الفرامرز بن علی المنقوانی الجرجانی ادام الله سعده لما کان بمکه المشرفة سنة ثمان و خمسین و خمسمائة کانه ظن ان الامارات التی یستدل بها علی معرفة القبلة خارج الحرم یستدل بها ایضا داخل الحرم و عند مشاهدة الکعبة و کان الجواب عن ذلک ان الله تعالی جعل تلک الامارات دالة علی معرفة القبلة لمن کان خارج الحرم نائیا عنه و اما من کان شاهد الکعبة او جهتها فلایحتاج الی الاستدلال و لا الی معرفة الامارات. .. (در بحار دیباچه نیامده و دارد: قال قدس سره سئلنی الامیر فرامرز بن علی الجرجانی املاء مختصرا یشتمل علی ذکر معرفة القبلة. ..)
انجام: فیصلی کیف شاء ولیکن ایماء و یقتصر علی التکبیر علی ما ذکره اصحابنا فی کتبهم رضی الله عنهم و الحمدلله رب العالمین.
[الذریعة ۵۲۷/۱؛ بحارالأنوار ۷۳/۸۱-۸۵؛ مکتبة امیر المومنین ۹۳/۱]
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۴۳۳۹/۱۱
خط: نسخ، کا: محمد بن ابراهیم اوالی بحرانی، تا: قرن ۱۰؛ جلد: تیماج سرخ، ۴گ (۲۶۰پ-۲۶۴ر)، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۱×۱۵سم