دچار تردید میکند. موضوع آن سعادت است که سعادت چیست و درجات آن چگونه است و راه رسیدن به سعادت کدام است و چگونه میتوان به سعادت آخروی رسید که بالاترین سعادتهاست؟. او با طرح چنین پرسشهایی، با اصول فلسفه ارسطویی پاسخ میدهد و تأکید میکند که وصول به سعادت جز از راه پرورش جان و خرد ممکن نمیباشد. لذا راه و رسم تحصیل دانش و کمال را بر پایه آموزههای ارسطویی گزارش میکند و به طبقهبندی و یا درجهبندی آثار او میپردازد و توضیح میدهد که چگونه میتوان از همین طریق به فرزانگی و از آنجا به سعادت برین دست یافت.
آغاز: الحمدلله الذى عم خلقه بنعمه و خص اوليائه بخصائص قسمه أحمده على ما افاض من حكمه و أسأله ايزاع الشكر على مننه ... و بعد فحقيق على من خصه الله بالهمة العلية و وفر حظه من صحة الروية و جعل لنفسه في كل فضيلة قدم صدق و ضرب لرأيه سهما في كل حق ان يسموا ما سما اليه الاستاذ اعانه الله على درك الحقائق و سهل اليه سبل المطالب ... و انا مبتدئ بعون الله تعالى و اذكر السعادة الموضوعة للانسان ما هی؟ و کیف هی؟ و ما السعادة التي تشترك فيها الناس من حيث هم ناس؟ ...
انجام: و قد عملت فيه على حالى كلا ما اجتهدت فيه ان يلوح منه اعلى ما يمكن و افردته فى جزء و اذا حصل هذا الجزء بحضرته و كرر فيه طرفه و استدعى ما يليه و علمت ان له موقعا حملته اولا بمشيئة الله و حوله و قوته. تمت الرسالة بحمد واهب العدالة و العاصم من الضلالة و صلى الله على محمد و آله و اهل بيته اجمعين.
چاپ: مشار عربی، ص۱۸۰؛ در حاشیه «مکارم الاخلاق» طبرسی و «مبدء و معاد» ملاصدرای شیرازی در سال ۱۳۱۴ ق به چاپ سنگی رسیده است؛ در گنجینه بهارستان، بخش حکمت، تابستان ۱۳۷۶ش، کتابخانه مجلس، به کوشش دکتر ابوالقاسم امامی چاپ شده؛ ایران، سنگی، ذیقعده ۱۳۱۴، وزیری، ۴۱ص(صص ۴۲۲-۴۶۲) در هامش؛ دارالخلافه طهران، ۱۳۱۴ق، ۱۹ص(مکارم الاخلاق: صص۲۵۵-۲۷۳) در هامش
[الذریعه ۶۶/۴ و ۳۶۹/۱۶]
۱. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۲۶۹۷۰/۴
آغاز: بسمله، الرساله المعنونه بالمسعدة من كلام الاستاد الحكيم اب على مسكويه اعلى الله درجه؛ انجام: كالسواد و البياض و الخير و الشر العفة ذم النفس الشهوانيه عما تدعوها اليه
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۸؛ ضمیمه ش ۲۶۹۷۰ [رایانه]
۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۶۸۱۶/۱۲
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۲؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، ۷گ (۵۵پ-۶۱پ)، ۱۵ سطر (۷×۱۶)، اندازه: ۱۴×۲۵سم [ف: ۱۶-۳۶۸]
۳. رشت؛ جمعیت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه: ۶۵/۱۱ر
بیکا، تا: قرن۱۳؛ اندازه: ۱۲/۵×۱۷/۵سم [رشت و همدان: ف: -۱۱۹۵]
۴. رشت؛ ملی؛ شماره نسخه: ۶۵/۹ر
آغاز و انجام: برابر
بیکا، بیتا [نشریه: ۵-۳۸۹]
۵. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۷۰۰۱/۱
آغاز: برابر؛ انجام: فاذا تصورت النفس بحقایق الامور عقلها عقلاً تاماً فاذا عقلها تصورت.
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج، ۳۵ص (۱-۳۵)، اندازه: ۱۰/۵×۱۶/۵سم [ف: ۲۵-۱]
● المسعود / منطق / عربی
al-mas‘ūd
وابسته به: آداب البحث و المناظرة؛ سمرقندی، محمد بن اشرف (۷-)
شرح کتاب آداب الحبث محمد سمرقندی.
اصفهان؛ مكتبة الزهراء؛ شماره نسخه: ۱۱۰/۳
خط: نسخ، کا: احمد علی بن حسین، تا: ۲۳ محرم ۱۰۰۷ق؛ ۱۹سطر، اندازه: ۱۳×۱۹سم [ف: -۷۳]
مسعود نامه ← فتحنامه حسام الملک
مسعود نامه ← تاریخ منظوم الهامی
● مسعود نامه / شعر / فارسی
mas‘ūd-nāme
کاشانی، فتح الله بن محمد کاظم، ق۱۴ قمری
kāšānī, fath-ol-lāh ebn-e mohammad kāzem (- 20c)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۶۱۶۸
خط: نستعلیق، بیکا، تا: ۱۴ محرم ۱۲۹۹ق، برای یکی از بزرگان؛ ۵۳گ، ۱۷سطر (۹×۱۶)، اندازه: ۱۴×۲۲سم [ف: ۱۶-۲۱۰]
● مسعود نامه = داستان عزیز شاه و مسعود شاه / داستان / فارسی
mas‘ūd-nāme = dāstān-e ‘azīz šāh va mas‘ūd šāh
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۲۴۳-ف
نسخه اصل: بادلیان Add. ۷۱۴۸۴؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: پایان ربیع الاول ۱۲۰۶ق [فیلمها ف: ۱-۱۹۴]
● مسعود و گلندام / داستان / فارسی
mas‘ūd va golandām
داستان نسبتاً مفصلی است به صورت افسانهای که حکایت مسعود ودلدادگی او به گلندام.