● عرفانی (سؤال و جواب) / عرفان و تصوف / عربی
‘erfānī (so’āl va javāb)
شرح قول صوفیه «التوحید اسقاط الاضافات». خلاصه مضمون سؤال خواجه نصیر طوسی از صدرالدین قونوی و جواب قونوی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۹۲۱/۵
آغاز: سال رئیس الحکماء خواجه نصیر المله والدین الطوسی فی مکتوبه عن الشیخ الکامل ... صدر الدین القنوی (کذا ... ) قول الصوفیه التوحید اسقاط الاضافات. در ذیل سؤال و جواب سه بیت به عربی است از نجم الدین کبری
بیکا، بیتا؛ ۶۸ص، اندازه: ۱۲/۵×۱۹سم [ف: ۱۰ - ۱۹۷۰]
● عرفانی (سؤال و جواب) / عرفان و تصوف / فارسی
‘erfānī (so’āl va javāb)
غیر همانند:
۱. تبریز؛ خادم حسینی؛ شماره نسخه: ۸۵/۶
آغاز: بسمله ما قولکم رضی الله عنکم وعن اسلافکم ومتع الله المسلمین بطول بقائکم اندرآنکه درویشی را خاطری بود آن خاطر را ازشیخ بدل جواب میرسد ... جواب چون درویش به خاطر؛ انجام: ولاحجبا عنهم واقامنا علی حرمة برکاتهم بحقیقه الطلب والافتقار الیه انه قریب مجیب.
سؤالاتی است که مریدان از قطب وقت خودشان در مسایل عرفانی و سیر و سلوکی نموه و او به آنها پاسخ داده است. سؤالات با عنوان «ما قولکم رضی الله عنکم» وجوابها با عنوان «جواب» و هر دو به فارسی درج شده است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمد بن احمد بن عمر ملقب به ضیاء الحافظ، تا: ۷۰۹ق؛ جلد: تیماج قهوهای، ۱۸گ (۱۹۶-۲۰۳ و ۲۱۵-۲۲۴)، ۱۹ سطر، اندازه: ۱۳/۵×۱۷سم [اوراق عتیق: ۱ - ۱۱۶]
۲. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۲۱۲۱/۲
آغاز: اگر پرسند بچه دلیل صراط و میزان و بریدن ناخنها؛ انجام: نفع بخشد ترا خدای نه ضر
زمان تالیف: اواخر قرن دهم. این رساله که به صورت سؤال و جواب تنظیم یافته نویسنده سؤالاتی درباره «نماز و ارکان و اقسام آن و فضائل و رذائل اخلاقی و مرشد» و سایر مطالب مبتلی به صوفیان طرح میکند و در برابر هر کدام آن جوابی مفصل میآورد که حاوی اطلاعات بسیاری راجع به سیر فکر عارفان به زمان صفویان است چه در یکی از صفحات سخنی از مرشد رفته و نویسنده او را مرشد زمان شاه طهماسب اول معرفی میکند و با این معرفی معین میشود که این کتاب به زمان صفویان تالیف شده؛ خط: شکسته نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ جلد: تیماج، ۱۶۳ص، ۱۲ سطر (۷×۱۲/۵)، اندازه: ۱۱×۱۸سم [ف: ۵ - ۱۷۰]
۳. نجف آباد؛ حججی؛ شماره نسخه: ۱۰۳
آغاز: ما خصم برون، ماند خصمی بتر در اندرون ... سؤال: عقل و نفس ضدند مثل آب و آتش، چگونه در یک جا جمیع شوند؟ جواب: ضد نیستند، در فعل مخالفت یکدیگرند بلکه در حقیقت شیء واحدند؛ انجام: گریه کنان و استغفارگویان توحید خوان گشته بودند. نی ز چپشان راه بود و نه ز راست، حیله چون مرد
مطالب عرفانی و اخلاقی در قالب «سؤال، جواب» با استفاده فراوان از اشعار مولوی در این کتاب آمده است. متأسفانه به جهت افتادگی طرفین نسخه، نام کتاب و مؤلف به دست نیامد. مؤلف در جایی از کتاب، داستان مأموریت خود از طرف دولت برای سرکوب اکراد را آورده است. از جمله سؤالات: چشم حق بین کدام است؟، آیا چشم ظاهر از این مقامات بهره دارد یا نه؟، چشم باطن چگونه بینا میشود؟ ظلمات کجاست و آب حیات چه حیات است؟؛ خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۳-۱۴؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول محرر، دارای رکابه؛ ۱۳۱گ، ۱۲ سطر، اندازه: ۱۷×۲۱سم [ف: - ۱۵۶]
۴. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۸۲۶۱/۶-۵۶/۱۱۱
آغاز: بسمله، رساله حضرت سلطان العارفین برهان العاشقین ... بو علیشاه قلندر ... ای برادر بدانید که مسلمان را کلمه طیب بس است و به هر فعلها کافیست
رساله کوتاهی است در بیان اسرار عرفان و مسایل سیر و سلوک در قالب سؤال و جواب؛ خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ ۹گ (۳۹-۴۷)، ۱۲ سطر، اندازه: ۱۵×۲۰سم [ف: ۴ - ۲۳۳۹]
۵. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۸۲۶۱/۱-۵۶/۱۱۱
آغاز: بسمله، رساله حضرت سلطان العارفین برهان العاشقین ... بو علیشاه قلندر ... ای برادر بدانید که مسلمان را کلمه طیب بس است و به هر فعلها کافیست
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ ۶گ (۱-۶)، ۱۲ سطر، اندازه: ۱۵×۲۰سم [ف: ۴ - ۲۳۳۹]
● عرفانیه (رساله) / عرفان و تصوف / عربی
'erfānīye (r.)
ابن رودلعکی، محمد بن محمد
ebn-e rūdal'akī, mohammad ebn-e mohammad
به روایت از امام محمد الرعرى، درباره موسی و کوه و گفتگوی با پروردگار.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۲۷۴/۵-عکسی
آغاز: بسمله. قال العبد الضعيف محمد بن محمد بن احمد بن الرودلعكى عن الشيخ الامام محمد بن محمد بن الحسين احمد بن ابی الفضل الرعرى. قال فى بعض ما انزل الله على موسى؛ انجام: كنثار الدنانير على القبور لا يفرح بها يفرح بها الميت في قبره.
نسخه اصل: گنج بخش، ش ۳۹۳ (تسبیحی، ۴۶۳/۲)؛ خط: نستعلیق تحریری، بیکا، تا: حدود ۹۰۰ق؛ ۵گ (۳۱-۳۵) [عکسی ف: ۲ - ۱۳۸]