14c)
تاریخ تألیف: ۱۰ شوال ۷۹۰ق
به نظم و در پزشکی در ۱۶۴ (برخی ۱۶۶) «باب» با یک مقدمه به نظم و فهرست بابها به نثر. در آغاز آن آمده که به گفته پزشکان هند سبب بیماری سه است با دو بلغم و تلخه و به گفته پزشکان ایران اینها است با خون. در پایان سرگذشت او آمده و دارد که در زمان سلطان شهاب بزرگان ما از غزنی به ناگور رفتند و فرمانروا شدند و ملک محمد ۷ یا ۸ سال در آنجا فرمان راند و استاد من حسام علی بود و کامل محمد کابلی و نزد اینها درس خواندم حسام علی مرا مسلمان کرد و نزد جوکیان نیز رفتم و از آنها هم پزشکی آموختم و من به خواهش یاران به نام شهنشاه این کتاب را ساختم در این تاریخ: «ز هفتصد زیادت نود سال بود ×× دهم روز از ماه شوال بود». او مینویسد که پدرانم به کارهای دولتی میپرداختند و پدرم به دستور حسام علی دیوان و مساحت و سیاقت را ترک گفت و به بازرگانی پرداخت. میگوید که من از مسلمانهایی که معالجه میکردم وفایی نمیدیدم ولی هندوها مرا بسیار گرامی میداشتند. سپس مینویسد: «درین خطه اسلام را حال نیست ×× ندانم که جای دیگر حال چیست». (دانش پژوه)
آغاز: نخستین کنم نوک خامه روان ×× به توحید پروردگار جهان / خداوند خلاق ارض و سما ×× که نه جسم دارد نه او راست جا / ... طبیبی نکردم بسی سالها ×× ولی به طمع خاص بهر خدا / مریضی که از من دوا یافته ×× ز فضل الهی شفا یافته / دوای من ار نفع نارد ترا ×× مرا بد نگویی ز بهر خدا ... و بعد از چند بیت گوید: اساسش نهادم صد و شصت باب ×× شفاء المرض کردم این را خطاب / سبب گویم این شرح از این کتاب ×× چنین رنج بهر چه براه شهاب/ ... دلم گفت ای پور عبدالکریم ×× که هیچست دنیا و فرزند و سیم/ ... نصیحت بجانست اگر بشنوی ×× ترا داد ایزد چون طبع قوی / کتاب به حکمت به نظم اندر آر ×× که بعد از تو ماند مگر یادگار / ز طبع ضعیفی که من داشتم ×× چنین طب منظومه پرداختم ... و در پایان مقدمه گوید: الهی به حق نبی الهدی ×× ختوم رسل خاتم انبیا / محمد شه جمله پیغمبران ×× که از عشق رویش سرشتی جهان / به حق ابوبکر ای کردگار ×× که شد ثانی اثنین در روزگار
انجام: در این طب منظوم ای ذاالکرم ×× نرندم به جز نفع مردم قلم / بگفتند یاران من کی شهاب ×× بنام شهنشاه کن این خطاب / بگفتم که چو شاه شاهان خداست ×× بدرگاه او بندگی جمله راست / من این طب بنام خدا ساختم ×× جزای ثوابم از آن خاستم / چو فضل خدا بود و سعی شهاب ×× مرتب شد ابواب هذا الکتاب / ز هفتصد زیادت نود سال بود ×× دهم روز از ماه شوال بود / نوشته بماند سیه بر سفید ×× نویسنده را نیست فردا امید
چاپ: ایران، تهران، ۱۳۸۴ش، این منظومه با عنوان «شفاء المرض» و «طب شهابی» در دانشگاه علوم پزشکی تهران چاپ شده است.
[الذریعة ۵۵۵/۹ و ۲۲۴/۱۹ و ج ۹/۲، ص ۵۵۵؛ نسخههای منزوی ۵۵۴/۱؛ دنا ۱۲۰۷/۶-۱۲۰۸ (۲۱ نسخه)؛ مشترک پاکستان ۶۰۸/۱؛ فهرستواره منزوی ۳۵۱۹/۵]
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۷۶۷۵ ض
بیکا، تا: قرن ۸ [د.ث. مجلس]
۲. اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۸۶
آغاز: یک موی از بیخ او برکند ×× بر آنجای داغی به سوزن کند؛ انجام: پولاد از منصوب مریخ است نر و ماده است آنکه سخت است نراست و آنکه نرم است ماده است در اکثر ماده کار آید و از شنگرف کشته شود ...
از باب ۳۶ را داراست؛ خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۰؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، ۹۹گ، ۱۳ سطر، اندازه: ۱۳×۱۹سم [ف: ۲ - ۳۸۲]
۳. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۰۶۸/۲
آغاز: خداوند غفار رب جلیل ×× که فضل تو عامست و رحمت سبیل / گنهکار و ماخوذ بنده شهاب ×× که اندر ازل هست عاصی خطاب / شهاب شکسته بهر صبح و شام ×× درود تو آرد همیشه بکام / دلم گفت ای پور عبدالکریم ×× که هیچست دنیا و فرزند و سیم / کتابی ز حکمت بنظم اندر آر ×× که بعد از تو ماند مگر یادگار / دلم چون چنین دلنوازی نمود ×× طبیعت درین باب راضی نمود / ز طبع ضعیفی که من داشتم ×× چنین طب منظوم پرداختم / اساسش نهادم صد و شصت باب ×× «شفاء المرض» کردم این را خطاب؛ انجام: پس از آن یک بند تاریخ که یاد شده است: الهی هر آنکس که این خط نوشت ×× عفو کن گناهش عطا کن بهشت
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج قهوهای، ۱۴۸گ (۲۷-۱۷۴)، ۲۱ سطر (۷×۱۷)، اندازه: ۱۳×۲۲/۵سم [ف: ۱۱ - ۲۰۰۶]
۴. تهران؛ علوم پزشکی؛ شماره نسخه: ۱۶۰
آغاز: کنون از هیبت تیغش گرفته است و کوهان؛ انجام: حق تعالی بفضل خود صحت بخشد و پرهیز از جمیع ترشی و شیرینی و شور کند. فاما عاقبت خیر باشد تمت تمام شد.
خط: نستعلیق، بیکا، تا: سده ۱۰ و ۱۱؛ افتادگی: آغاز؛ ۳۵۴ص، ۲۵ سطر، اندازه: ۱۵/۵×۲۷سم [نشریه: ۳ - ۳۱۵]
۵. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۸۲۲-۵/۱۱۲
آغاز: برابر؛ انجام: همین نفع کشنیز تر آورد ×× اگر آب او اسب رامی دهند. ادویه بستگی شکم اسب ...
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ افتادگی: انجام؛ پس از منظومه در چند صفحه ترجمه لغات از باب الراء تا باب المیم به تاریخ