فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۲۱، ص ۴۸

۴۸ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۲۱
یک رشته نگارش بلیغی است در پند و سلوک که از زبان آلات شطرنج بیان داشته است. آغاز: بسمله، اسراری که در شطرنج و دیعت نهاده بودند از روی حال نه از روی مقال، جمله با من آموختند و پیش از تعلم دقایق و تفهم حقایق با من گفتند که ای بیچاره اسرار ظاهر ربانی از مدرسه ظاهر خواهی آموخت بیا بیک لحظه در مدرسه سیریهم (کذ) ایاتنا فی الافاق و فی انفسهم بنشین تا آن رموز که در مدرسه چندین گاه معلوم نشد مفهوم تو گردد پس اول کسی که از آلات شطرنج باستادی من برخاست پیاده بود چاپ: به کوشش نجیب مایل هروی، دانش، دوره ۱ ش۳ (پاییز ۱۳۶۴) [فهرستواره منزوی ۶۱۳/۷] ۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۵۱۸۰/۳۲ آغاز: برابر؛ انجام: و اگر معامله تورقم حسنات دارد بهشت جاویدان تر است و اگر علامت سیّات دارد دوزخ و نیران تر بود که من عمل صالحا فلنفسه و من اساء فعلیها الله اعلم بالصواب خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: ۱۰۶۹ق؛ ۴گ (۳۱۹-۳۲۲) [ف: ۱۵- ۳۳۴] ۲. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۵۸۸۵ آغاز: برابر؛ انجام: ومن اساء فعلیها. خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ مجدول مذهب؛ واقف: نائینی؛ ۳گ (۵۱- ۵۳)، ۲۳ سطر [ف: ۶ - ۴۴۱] تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۲۲۵۳/۱۰ف نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: ۱ - ۶۵۹] ● شطرنجیه / متفرقه / فارسی šatranjīyya قطب الدین خسرو شاه، ق ۱۰ قمری qotb-od-dīn xosrow šāh (- 16c) تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۹۵۰۰/۴۷ خط: نسخ، کا: فضل الله بن مسعود، تا: ۱۰۴۷ق؛ جلد: تیماج، ۳گ (۲۱۹پ-۲۲۱ر)، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۱×۲۰سم [ف: ۳۰ - ۱۷۵] ● شطرنجیه / متفرقه / فارسی šatranjīyye فرصت شیرازی، محمد نصیر بن جعفر، ۱۲۷۱ - ۱۳۳۹ قمری forsat-e šīrāzī, mohammad nasīr ebn-e ja'far (1855 - 1921) اهدا به: ناصر الدین شاه (۱۲۶۴-۱۳۱۳ق) تاریخ تألیف: ۲۳ شوال ۱۲۹۱ق دارای یک «مقدمه» و دو «باب» و «خاتمه»: مقدمه دارای پنج «فصل»: ۱) بیان حرمت قمار، ۲) بعضی از فواید شطرنج، ۳) واژه شطرنج و نام‌های دیگر آن به عربی و فارسی، ۴) وجه تسمیه شطرنج، ۵) نام مخترع شطرنج و تاریخچه اختراع آن؛ باب ۱. بیان صفحه شطرنج و دستور رسم خانه‌های آن؛ باب ۲. در چهار «فصل»: ۱) عدد مهره‌ها و نام‌های هر یک، ۲) جای هر یک از مهره‌ها در آغاز بازی، ۳) حرکت مهره‌ها، ۴) فایده شطرنج در علم اعداد و پاره‌ای از اصطلاحات علم عدد؛ خاتمه دارای سه «فصل»: ۱) آغاز و انجام بازی شطرنج، ۲) شرایط بازی، ۳) تنبیه در مسائل متفرقه بازی شطرنج. در باب دوم (در فصل اول) اشعاری از امرء القیس، منوچهری و دیگران به عربی و فارسی در باب اسب آورده و در فصل ۲ قصیده‌ای بلند در شطرنج دارد که به نام شاهزاده حسام السلطنه حکمران فارس سروده است. مؤلف (فرصت الدوله) در مقدمه به استناد پاره‌ای از اخبار و سخن عده‌ای از فقهاء بازی شطرنج را بدون برد و باخت جایز می‌شمارد. (حائری) آغاز: بسمله حمد نامحدود و سپاس نامعدود حکیمی را سزاست که شاهان روزگار از روی عجز و انکسار رخ به درگاهش نهاده اند ... اما بعد گوید فارس میدان سخن سازی به بهجت ابن بهجت فرصت شیرازی که روزی در محفل یکی از ارباب دانش ... جمعی از اهل حال ... شطرنج می‌باختند ... [دنا ۱۱۸۸/۶] ۱. تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه: ۶۳۵ آغاز: برابر؛ انجام: هنگام استکتاب از این رساله قطع صفحه را بزرگتر و کوچکتر ننمایند تا خللی در نقشه‌های آن پیدا نگردد ... که هرگاه جزئی تغییری یابد باعث اغتشاش کلی است ... قد فرغت من تصنیفه فی الیوم الثالث من العشر الثالث من الشهر الثالث ... احد و تسعون و مأتین بعد الالف خط: نستعلیق، کا: میرزا محمد بن میرزا کوچک، تا: ۱۲۹۴ق، جا: شیراز؛ دارای ۲۱ صفحه شطرنج و ۴ تصویر حیوان، مصحح، محشی، یادداشتی به خط مؤلف که این نسخه را ملاحظه و تصحیح کرده و برای غلام رضا بیک فرستاده؛ جلد: تیماج قرمز، ۱۳۶گ، ۱۱ سطر، اندازه: ۱۷×۲۲سم [نشریه: ۱۳ - ۲۹] ۲. تهران؛ ادبیات؛ شماره نسخه: ۲۷۹ حکمت خط: نستعلیق، کا: عبدالوهاب جهرمی، تا: ۱۳۰۳ق؛ جلد: مقوا، قطع: خشتی [ف: ۲ - ۲۶] ۳. تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: ۱۱۲۳ خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ گویا از قدسی داماد مؤلف، با سرلوح و حاشیه «منه»، آراسته و زیبا؛ قطع: ربعی [نشریه: ۷ - ۱۸۸] ● شعار الصالحین / شعر / فارسی še'ār-os-sālehīn خاموش یزدی، میرزا علیخان، - ۱۳۷۹ قمری
۴۸

گزارش اشکال یا پیشنهاد