کیمیا باشد که در اینجا بهصورت رساله مستقل نوشته شده است.
آغاز: الحمدلله المجاری بالاحسان المتفضل بالغفران. اعلم ان کلامنا فی هذا الکتاب انما یخص بالرکن الروحانی الذی اذا صفی من کدر الطبيعة
[دنا ۵/۷ (۶ نسخه)]
۱. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۱۹۰۰/۱۴
بیکا، تا: قرن ۱۳؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، ۲ص (۸۸-۸۹)، ۱۶ سطر (۹×۱۵)، اندازه: ۱۵×۲۱سم [ف: ۱۰ - ۵۵۳]
۲. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۲۲۹۶/۱۸
آغاز: برابر؛ انجام: فان اتفق ان يخرج أبيضاّ فقد هون الله علیک کل صعب شدید، و قرب لک کل امر بعيد ... منحك الله تعالى السعادة العظمى و اقمت بعون الله الالوف من الفضة الجد. ما تمت. الكتاب بعون الملك الرحيم الوهاب سنة ۱۲۷۴=۴۷۲۱
خط: نستعلیق خوش، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج حنایی، ۱۵گ (۱۷۷-۱۹۱ر)، ۱۱ سطر (۶×۱۲)، اندازه: ۱۱×۱۷/۵سم [ف: ۱۱ - ۷۴۵]
۳. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ض۱۰۷۹۵
خط: نستعلیق، کا: علی اکبر، تا: ۱۲۶۶ق، جا: تهران [الفبائی: ۳۷۸]
۴. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۳۳۸۶/۶
آغاز: قال جابر ينبغى للطالب أولا ان يعلم أن الصنعة في أى شىء تكون؛ انجام: فقد بلغ الغاية فيما يراد منه فعند ذلك
خط: نستعلیق، کا: علی اکبر کرمانشاهی، تا: ۹ صفر ۱۲۶۸ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوهای، ۲۹گ (۹۹پ-۱۲۷پ)، اندازه: ۱۷/۵×۲۲سم [ف: ۹ - ۱۶۶]
۵. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۵۹۱۸/۲
آغاز: برابر؛ انجام: و اذ قد أتينا على ما فى هذا الكتاب و التدبير فليكن آخر الكتاب ...
خط: نسخ و نستعلیق، کا: اسماعیل سمنانی، تا: ۱۲۹۰ق، جا: تهران مدرسه صدر؛ جلد: تیماج قهوهای، ۲گ (۴ر-۵ر)، اندازه: ۱۵×۲۱سم [ف: ۱۵ - ۲۹۷]
۶. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۷۳۲/۳
آغاز: برابر
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ ۲۱ سطر، اندازه: ۱۷×۲۱/۵سم [ف: ۲-۴۶۵]
● الصافی = تفسیر صافی / تفسیر / عربی
aṣ-ṣāfī = tafsīr-e sāfī
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، ۱۰۰۶ - ۱۰۹۱ قمری
feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598-1680)
تاریخ تألیف: ۱۰۷۵ق
«صافی» تفسیری خبری و عرفانی است. مؤلف قبل از شروع به تفسیر مقدماتی به نام نبذات نوشته است، بدین تفصیل است: مقدمه ۱. مختصری از آنچه راجع به تمسک به قرآن و فضیلت آن اخبار وارد شده؛ ۲. بیان ادله بر این که علم قرآن نزد اهل بیت پیغمبر است؛ ۳. بیان این که قسمت مهمی از قرآن راجع به اهل بیت و یا دشمنان ایشان است؛ ۴. بیان وجوه معانی تفسیر و تأویل و ظهر و بطن و حد مطلع و محکم و متشابه و ناسخ و منسوخ و غیر اینها؛ ۵. مختصری از آنچه در منع تفسیر قرآن از پیش خود وارد شده و سر در آن؛ ۶. مختصری از آنچه راجع به جمع قرآن و تحریف وی و زیادی و نقصان او اخبار وارده شده است (وی در این مقدمه اثبات کرده است که از قرآن کاسته شده و تغییر نیز داده شده و در قرآن موجود خلاف ما انزل الله نیز هست و جای آن را نیز تعیین کرده است)؛ ۷. مختصری از آنچه راجع به این که قرآن تبیان هر چیزی است و تحقیق در معنی آن؛ ۸. مختصری از آنچه در اقسام آیات و مشتمل بودن آنها بر بطون و تأویلات و انواع لغات و قرآت مختلفه و معتبره از آنها اخبار وارده است؛ ۹. مختصری در بیان زمان نزول قرآن و تحقیقات آن؛ ۱۰. مختصری در مجسم شدن قرآن در روز قیامت جلو خوانندگان خود و شفاعت کردن او ایشان را و ثواب حفظ و خواندن آن؛ ۱۱. مختصری از اخبار وارده در کیفیت خواندن قرآن؛ ۱۲. بیان اصطلاحاتی که مؤلف در تفسیر آیات وضع کردهاند (وی در این مقدمه میگوید: اسناد و زنجیرهای روایتی خبرها و حدیثها را انداختم چه در آنها سودی نیافتم زیرا که «ما درستی خبرها را از راهی جز بررسی زنجیره سند به دست میآوریم ...»).
امتیاز تفسیر صافی بر «البرهان» و «نور الثقلین» این است که به تفسیر همه آیات پرداخته و علاوه بر نقل روایات به نظر برخی مفسران هم اشاره دارد و گاهی با تعبیر «اقول» بر توضیح برخی از واژهها و بیان سازگاری روایتهای به ظاهر ناسازگار مبادرت نموده است. این تفسیر بر «تبیان» شیخ طوسی نیز دو امتیاز دارد: یکی فزونی اخبار و دیگری آوردن افکار عرفانی و فلسفی ملاصدرای شیرازی. مؤلف روایات تفسیری را با حذف اسناد از کتابهایی چون کافی، تفسیر عیاشی، تفسیر علی بن ابراهیم قمی، معانی الاخبار و مجمع البیان نقل کرده و آن را خود به نام «الأصفی» و الأصفی را به نام «المصفى» خلاصه نموده است. صافی در چهار «بخش» است: ربع ۱. از سوره فاتحه تا مائده؛ ربع ۲. از انعام تا اسرائیل؛ ربع ۳. از کهف تا احزاب؛ ربع ۴. از سباء تا ناس.
آغاز: نحمدک یا من تجلی لعباده فی كتابه بل فی كل شيء و أراهم نفسه فی خطابه بل فی کل نور ... اما بعد فیقول خادم علوم الدين ... هذا يا اخوانی ما سألتمونی من تفسير القرآن بما وصل الينا من ائمتنا المعصومين من البيان
آغاز ربع ۲ (سوره انعام): بسمله، الحمدلله الذى خلق السموات و الارض و صف نفسه بما نبه على انه المستحق للحمد حمدا