tāškandī, mīrak mohammad naqšbandī (- 17c)
تاریخ تألیف: ۲۲ جمادی الاول ۱۰۲۰؛ محل تألیف: سکتوار از میرک محمد نقشبندی نواده براق خان به ترکی که در شرح شعرهای دشوار فارسی و دارای نکتههای ادبی و تاریخی. نام مؤلف و کتاب در دیباچه هست. او در خاتمه از ساقینامه مسلسل و نوادر الامثال خود یاد میکند و این خاتمه به فارسی است. آقای باستانی ترجمه دیباچه این رساله را به فارسی به خط خود نوشته است و اینک بخشی از آن را میبینیم: «بنام پاک خدای هجده هزار عالم جل ذکره که روح پرفتوح خلاصه موجودات در قبضه قدرت اوست صلی الله علیه و سلم و درو نامعدود بر چهار یار با صفا و آل و اصحاب رضوان الله علیهم اجمعین.
اما بعد این کمینه تاشکندی اعنی میرک محمد نقبندی که سگ گردن بسته سلسله نقشبندی است ابیات شعرای متقدمین و متأخرین را تتبع میکردم و با دوستان مذاکره میکردم در بین قصاید و رباعیات و مثنویات و مقطعات بعضی ابیات مشکله به نظر رسیده قصد کردم علی قدر الامکان بمثقب طبع الماس گون در ناسفته معانی را شکافتنی و ابکار حجله مضمون را دست کشیده و رخ بگشایم بیت لمؤلفه: «من نه چون قافیه سنجان قدیمیم لیکن ×× تافته بر همه کس پرتو انوار قدم» اینک از خوش طبعان روزگار که بر فواید این فراید آگاه میگردند التماس دارم که از دعاء خیر فراموشم نفرمایند.
این کتاب مستطاب که نورسته باغ جنان است و مقبول خاطر عارفان جهان گشته و مانند دسته گلی دست به دست گشته شایسته است اگر به نام «شهری و گلی» بنامم. بیت لمؤلفه: اولدی ای جان گلشنی نک بلبلی ×× بو کتابک نامی شهری و گلی / (ترجمه: گشته است ای گلشن جان را بلبلی ×× این کتاب را نام شهری و گلی)» (دانش پژوه)
[دنا ۱۲۷۳/۶؛ قرطای ۲۱۹۸]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۰۰۹
آغاز: بسمله. بنام پاک خدای هش ده هزار عالم جل ذکره که روح پر فتوح خلاصه موجودات در قبضه قدرت او است ... اجمعین بو کمینه طاشکندی اعنی میرک محمد نقشبندی که سگ گردن بسته سلسله نقشبندی در فضلای متقدمین و شعرای متاخرین ابیاتنی تتبع ایدروم؛ انجام: بی منت مخلوق میسر گردان (نوشته شد بقلم قیالر امامی زاده ابراهیم ... فی ۲۵ م سنه ۱۲۲۱).
خط: نستعلیق، بیکا، تا: ۱۲۲۱ق؛ مجدول؛ در ص ۷۱-۷۶ شرح بیتی است از عرفی به فارسی و نسیمی به فارسی و ساقی به ترکی و دو شعر فارسی دیگر و شرح در همه به ترکی است و از مستقیم زاده سعدالدین است، در ص ۸۰-۸۳ شرحی است به فارسی بر شعرهای انوری و ظهیر فاریابی و سلمان و از مرآة صفا و کشف اسرار خواجه جمال الدین و شعر حافظ و حسام دیوانه و معزی و از کشف ابیات شاه طاهر و باید بخشی از کتابی باشد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوهای، ۴۸گ، ۲۳ سطر (۱۷/۵×۷)، اندازه: ۱۴×۲۴سم [ف: ۱۰ - ۱۹۳۸]
● شهریه دربار / اسناد / فارسی
šahrīye-ye darbār
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۱۸۰۰۲
بیکا، بیتا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ ۳۴گ، اندازه: ۱۳/۱×۲۰/۲سم [رایانه]
● شهریه نوکرها / اسناد / فارسی
šahrīye-ye nowkar-hā
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۹۵۴۹/۹
بیکا، بیتا؛ ۱ص، اندازه: ۱۷×۲۲سم [ف: ۱۷ - ۴۰۳]
● شهناز و ایاز / داستان / فارسی
šahnāz va ayāz
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۶۸۶۲
بیکا، تا: قرن ۱۳ [د.ث. مجلس]
● شهناز و فیروز = فیروز و شهناز / شعر / فارسی
šahnāz va fīrūz = fīrūz va šahnāz
ناظم تبریزی، محمد صادق، - ۱۰۸۳ قمری
nāzem-e tabrīzī, mohammad sādeq (- 1673)
مثنوی مفصلی است در داستان فیروز و شهناز که مؤلف آن را در هند سروده است.
[دنا ۱۲۷۴/۶ (۱ نسخه)؛ نسخههای منزوی ۳۰۳۳/۴؛ الذریعة ۲۵۹/۱۹]
۱. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۵۶۲۵/۲۵
آغاز: خداوندا دلی ده ناله پرور ×× زبانی بر هوای دل نوا گر / دلی ده زار از ... زاری ×× تنی خصم قرار از بی قراری؛ انجام: چو اول از کرم خوانی بخوانم ×× هم آخر نا امید از در مرانم / مبر پیوند درد از تار ناظم ×× ببحر فیض بگشا بار ناظم
خط: شکسته نستعلیق چلیپا، کا: محمد اسحاق ژاوهی، تا: دوشنبه ۱۵ ربیع الثانی ۱۱۹۸ق، جا: کابل؛ جلد: میشن قرمز، ۴۱۰گ، سطور چهار ستونی چلیپایی، اندازه: ۱۵×۲۵/۵سم [ف: ۸ - ۴۴۶]
۲. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۴۱۹۹/۱۹
آغاز: درو سوزند چندان عود و عنبر ×× که تا گردون هوا گردد معطر؛ انجام: مبر پیوند درد از تار «ناظم» ×× به بحر فیض بگشا بار «ناظم»