فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۲۱، ص ۲۶۲

۲۶۲ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۲۱
محمد بن سلامة بن جعفر بن علی بن حکمون قضاعی مغربی فقیه محدث شافعی است و در دیباچه آن می‌گوید هزار گفتار از سخنان پیامبر در پند و اندرز و مثل که شنیده بود در آن آورده و سندها را انداخته و به باب‌هایی مرتب ساخته، سپس دویست گفتار بر آن افزود که روی هم به هزار و دویست می‌رسد و در پایان آن چند دعایی که از پیامبر به او رسیده بود گنجاند. او برای سندهای آنها دفتری دیگر جداگانه ساخته بود که هر که بخواهد بدان بنگرد. قضاعی آن را در مصر در دهه نخستین ذیحجه ۴۵۳ق برای شیخ ابو عبدالله محمد بن برکات بن هلال سعیدی صوفی نحوی گفته بود و ابی اسحق بن ابراهیم بن خاتم اندلسی در ۵۱۷ق آن را نزد همان سعیدی خوانده بود و ابوالقاسم هبة الله بوصیری در این هنگام آن را شنیده بود و در ۵۹۷ق آن را از همین بوصیری شنیده‌اند (دیباچه نسخه ۱۰۶۰). در روضات الجنات (ص ۴۴۵) از سید حسین بن حیدر کرکی در پایان برخی از اجازه‌هایش را آورده است که علامه حلی آن را به نام «کتاب الشهاب فی الحکم و الآداب» از پدرش از سید فخار بن معد موسوی از قاضی ابی الفتح محمد بن احمد مندائی از ابی القسم بن الحصین از قضاعی روایت داشته است. در اجازه حلی که به پسران زهره در ۲۵ شعبان ۷۲۳ق داده است نیز از همین کتاب به نام «کتاب الشهاب» از همان راه روایت شده است (اجازات بحار ص ۲۳). در معالم العلماء (ص ۱۰۵) از قضاعی تنها «دستور الحکم فی ماثور معالم الکلم» یاد شده و دارد که آن دفتری است که سخنان امیر مؤمنان در آن گرد شده است و آن همان است که به نام «دستور معالم الحکم و ماثور مکارم الشئم من کلام امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب» با گزارش محمد سعید رافعی در مصر به سال ۱۳۳۲ به چاپ رسید. در مستدرک (۳۶۷: ۳) دارد که گویا قضاعی شیعی می‌باشد و این را روی قرائنی می‌گوید که از همین کتاب برمی‌آید مگر اینکه قضاعی در مصر و در روزگار فاطمیان می‌زیسته و قاضی آنان بوده و از سوی آنها به دربار ثیودورس در قسطنطنیه رفته است و شاید ناگزیر بوده است که با آیین شیعی خود را سازگار نشان دهد (فی ادب مصر الفاطمیة از دکتور کامل حسین چاپ مصر ۱۹۵۰/۱۳۶۹ ص ۱۱۲؛ فهرست آستان قدس ۱۵۱: ۵؛ روضات ۴۴۵). این کتاب را امام حسن بن محمد صغانی به نام «کشف الحجاب عن احادیث الشهاب» درست نموده و نشانه‌هایی برای حدیث‌های صحیح و ضعیف و مرسل آن گذارده و مانند مشارق در باب‌هایی گذاشته است. سیوطی آن را مانند جامع صغیر مرتب ساخته و «اسعاف الطلاف بترتیب الشهاب» نامید. شیخ نجم الدین محمد بن احمد غیطی اسکندری (- ۹۸۴ق) از آن گزین نموده است. از گزارش‌های دانشمندان سنی یکی «ضوء الشهاب» ابن الاثیر نگارنده «المثل السائر» است که در آن سفارش کرد که نویسنده فقیه آن را بخواند. شیخ منتجب الدین قمی در فهرست (ص ۷) می‌نویسد که سید فخرالدین شمیلة بن محمد بن ابی هاشم حسینی امیر مکی دانشمند پارسا برای ما کتاب الشهاب القضاعی را از خود او روایت نمود (مستدرک - چلبی ۷۱: ۲). (دانش پژوه) آغاز: کتاب الشهاب فی الحکم و الاداب من کلام رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم. بسم الله الرحمن الرحیم قال القاضی محمد بن سلامة بن جعفر بن علی القضاعی رحمة الله علیه الحمد لله القادر الفرد الحکیم الفاطر الصمد الکریم باعث نبیه محمد صلی الله علیه بجوامع الکلم و بدایع الحکم و جاعله للناس بشیراً و نذیراً و داعیاً الى الله باذنه و سراجاً منیراً صلی الله علیه و علی اله الذین اذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا ... اما بعد فان فی الفاظ النبوية ... انجام: اللهم انی اسئلک عینتة سوية و متية تقية و مردا غیر فحن و لافاضح. چاپ: مکرر چاپ شده؛ مشار عربی، ص۵۷۸؛ دارالخلافه طهران، سنگی، ۱۳۲۲ق، خشتی، ۶۹+۱صص [دنا ۱۲۶۶/۶ (۳۸ نسخه)؛ معجم المطبوعات سرکیس ۱۵۱۵/۲؛ کشف الظنون ۱۰۶۷/۲؛ الذریعه ۲۴۷/۱۴ ضمن شماره ۲۴۱۴؛ معجم المؤلفین ۴۲/۱۰؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی ۷۶۵/۲] شرح و حواشی: ۱- روضة افهام ذوی الالباب؛ ابن الخباز، محمد بن عبدالله (- ۵۳۰) ۲- ضوء الشهاب؛ حکیمی، محمد بن اسعد (۴۸۴-۵۶۷) ۳- ضوء الشهاب فی شرح الشهاب = شرح شهاب الاخبار؛ راوندی کاشانی، فضل الله بن علی (۴۸۳-۵۷۲) ۴- ضیاء الشهاب فی شرح الشهاب؛ قطب راوندی، سعید بن هبة الله (- ۵۷۳) ۵- روح الاحباب و روح الالباب فی شرح الشهاب؛ ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (۵۵۲-۶) ۶- ترک الاطناب فی شرح الشهاب؛ ابن قضاعی، علی بن احمد ۷- شرح شهاب الاخبار (۴عنوان) ۸- شهاب الاخبار (ترجمه و شرح) ۱. تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: ۲۱۴۸ آغاز: برابر؛ انجام: تم کتاب الشهاب بحمدالله تعالی و حسن توفیقه فی العشر الاخر من جمدی الاولى سنة تسعین و ستمائة خط: نسخ و ثلث، کا: یاقوت مستعصمی، تا: ۶۹۰ق؛ تذهیب سرلوح و طلااندازی‌ها جدیدتر از کاغذ متن؛ مجدول، کمندکشی زرین، با یک سرلوح به طرح کتیبه مذهب ممتاز؛ کاغذ: بغدادی، جلد: مقوای روکش چرم مذهب، ۷۷ص، ۹ سطر، اندازه: ۱۵/۲×۲۲/۸سم [ف: ۱ - ۸۵۶] ۲. تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: ۲۱۴۸ آغاز و انجام: برابر خط: ثلث جلی، کا: یاقوت مستعصمی مغربی بغدادی، تا: قرن ۷؛
۲۶۲

گزارش اشکال یا پیشنهاد