فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۱۹، ص ۶۷

۶۷ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۱۹
š.-ul-i‘rāb ‘an qawā‘id-il i‘rāb = kāšif-ul qinā‘ محمد بن عبدالکریم mohammad ebn-e ‘abd-ol-karīm وابسته به: الاعراب فی قواعد الاعراب = قواعد الاعراب؛ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (۷۰۸-۷۶۱) اهدا به: بایزید خان سلطان عثمانی ابن هشام نحوی کتاب جامعی در نحو نگاشته است که به نام‌های «الاعراب عن قواعد الاعراب» و «قواعد الاعراب» موسوم می‌باشد که بر آن شروحی نوشته شده است که از آن جمله است، شرح حاضر که شرح مزجی است و در هیچ جای کتاب نامی از شارح آن نیامده است. در فهرست ظاهریه دمشق کتابی با همین سرآغاز و آغاز شرح به شیخ زاده مصلح الدین محمد محی الدین بن مصطفی قوجوی حنفی (- ۹۵۰ یا ۹۵۱ق) نسبت داده شده است که به نام‌های مختلف معرفی شده است و از آن جمله آمده: «حل المعاقد فی شرح قواعد الاعراب»؛ صاحب کشف الظنون کتاب «حل معاقد القواعد» را از ابو الثناء احمد بن محمد زیلی می‌داند که آن را در ذیقعده ۹۶۷ق، ساخته است. آیا ممکن است که هر دو نام مربوط به یک کتاب باشد؟ در آخر نسخه کاتب نوشته است: «تم الکتاب الموسوم بکاشفة الغناء شرح قواعد الاعراب ...»، در پشت صفحه اول نسخه با خط مغایر آمده است «کتاب کاشفة الغنا من شروح قواعد الاعراب» که گویا مراد همان «کاشف القناع علی متن قواعد الاعراب» باشد. در فهرست ظاهریه دمشق این عنوان را با همان «شرح قواعد الاعراب» و عنوان «حل المعاقد ...» یکی دانسته که مؤلف آن شیخ زاده است. باز در کشف الظنون، مؤلف کاشف القناع را شیخ محمد بن عبدالکریم دانسته است. (فاضل) برای نشانی: «الباب الثانی» الباب مبتدأ و الثانی صفة و «الجار» خبره و «المجرور» بالجر عطف علیه. «و فیه ایضاً» ای فی الباب الثانی كما الباب الاول «اربع مسایل، احدیها» ای احدی المسایل الاربع «انه» الضمیر للثانی «لابد» ای لافراق. قال فی الصحاح لابد من كذا كانه قال (احمد منزوی) آغاز: اعلم ان الشيخ لم يصدر سالته بالحمد كما فعله اما اكتفاء بالبسملة بناء على ان المراد بالحمد الواقع فی الحديث هو الوصف بالجميل على جهة التعظيم و التبجيل ... قوله بسم الله الرحمن الرحيم الباء متعلق بمحذوف تقديره بسم الله ابداء و تقديم المعمول على الاختصاص انجام: لايصال الثابت و فى هذا القدر كفاية لمن تأمله و المراد من هذا الكلام تاكيد و دليل لغو و ينبغى ان يجتنب المعرب بقول المتقدمين تم الکتاب ... [دنا ۴۴۵/۶؛ حاجی خلیفه ۱۲۴/۱ «کاشف القناع»] ۱. مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: ۲۲۴۶۷/۱ آغاز و انجام: برابر در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، کا: اسماعیل بن محمد، تا: ۱۱۱۵ق؛ مهر: «عبده قاسم»؛ تملک: حسن بن محمد علی؛ جلد: مقوا، ۱۶ سطر (۷×۱۳/۵)، اندازه: ۱۴×۲۰سم [ف: ۲ - ۶۶۹] ۲. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۷۱۶/۲ آغاز و انجام: برابر خط: نسخ تحریری، کا: ملا یوسف بجاموس، تا: چهارشنبه ربیع الاول ۱۲۰۹ق؛ ۸۸(۶۵پ-۱۵۲پ) [ف: ۲ - ۱۴۷] ۳. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۵۵۵۹ آغاز: الحمدلله الذی جعل النحو أتم الوسائل الى تحصیل علم الشریعة و القرآن و أهم الذرائع الى تجمیل الکلام العربی علی وجه البدیع و البیان؛ انجام: برابر خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ مهر: «ما رآه المؤمنون حسناً فهو حسن عبدالله» (هشت گوشه)؛ جلد: مقوایی، ۸۳گ، ۱۹ سطر، اندازه: ۹×۱۵سم [ف: ۱۴ - ۳۲۱] ۴. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۹۶۷۰/۵ آغاز: برابر؛ انجام: بالفعل فالوجه بها ذکر الواو و ان كانت مخففة خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: مقوا، ۴گ (۵۳پ-۵۶پ)، ۲۵ سطر، اندازه: ۱۵×۲۰/۵سم [ف: ۳۰ - ۴۴] ● شرح اعراب العوامل المائة = اعراب عوامل المائة / نحو / عربی š.-u i‘rāb-il ‘awāmil-il mi’a = i‘rāb-u ‘awāmil-il mi’a حسینی استرآبادی، زین العابدین بن محمد هاشم، ق۱۱ قمری hoseynī estarābādī, zayn-ol-‘ābedīn ebn-e mohammad hāšem (- 17c) وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل فی النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-۴۷۱) تاریخ تألیف: ۱۰۹۱ق شرح مختصری است بر«العوامل المائه» جرجانی که آن را به درخواست برخی از شاگردانش نگاشته است و گاهی به بعضی از فواید نحوی لازم نیز اشاره می کند. آغاز: يقول اضعف عبادالله ... الحمد الذى هدانا النجدين و رفع قدر من اعرب بالشهادتين ونصب الدليل ان اظهر على وجود ذاته. انجام: والجملة مستأنفة ولفظها خبر ومعناه خبرأو انشاء أى اللهم اهدنا الى الرشاد بالفتح الطريق المستقيم. [الذریعه ۲۳۵/۲؛ دنا ۴۴۶/۶] ۱. شاهرود؛ مدرسه اسماعیلیه؛ شماره نسخه: ۷۲/۱ آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، کا: علی اکبر بن محمد صادق، تا: ۲۸ ربیع الاول ۱۱۱۶ق؛ ۱۹۰ص (۲-۱۹۱) [ف: - ۲۷]
۶۷

گزارش اشکال یا پیشنهاد