این کتاب به درخواست برادری صادق که از اسم اعظم و چگونگی انفعالات آن پرسیده تدوین شده است. در این کتاب گفتههای گروهی از بزرگانی که در این فن نگارشهایی دارند، نقل شده مخصوصاً از ابوالعباس بونی فراوان یاد میشود، و پس از نقلها با عناوین «اقول» فوایدی از خود بسطامی افزوده میشود.
آغاز: الحمدلله المتجلی فی سماء اسمائه لا جابة الدعاء المتعالی بها عن تطرق التناهی و الاحصاء الباسط بساط البسط لبسط ازواجها الجمالية
انجام: و هذا آخر ما القاه رسول الاضطرار من غیر الاختيار و الصلاة علی الدر الباهر و الزمرد الفاخر ما فاح خذام و ناح حمام.
۱. قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: ۱۷۴۶
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: زین العابدین بن محمد علی خطیب، تا: محرم ۱۱۱۷ق؛ مجدول؛ تملک: عبدالغنی ثانی بن حسن بن عبد الغنی ماضی حسینی و فرزندش عبد العظیم بن عبد الغنی حسینی با مهر «ذلک الفوز العظیم» (مربع)؛ جلد: مقوایی، ۵۸گ، ۲۹ سطر، اندازه: ۲۱/۵×۳۱/۵سم [ف: ۵ - ۱۴۸]
۲. کاشان؛ فرهنگ و ارشاد؛ شماره نسخه: ۹/۱
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد هاشم نعمة اللهی، تا: ربیع الاول ۱۲۶۵ق؛ جلد: تیماج قهوهای، ۱۳۱گ (۱-۱۳۱)، ۲۹ سطر، اندازه: ۱۹×۳۲سم [ف: - ۲۰]
۳. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۷۶۹
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: ۱۲۷۰ق؛ ۱۶ سطر، اندازه: ۱۶×۲۱/۵سم [ف: ۲ - ۴۸۳]
السرمد و الدهر و الزمان ← معنی السرمد و الدهر و الزمان (رسالة فی بیان)
● السر المستور فی نصیحة ولاة الامور / اخلاق / عربی
as-sirr-ul-mastūr fī naṣīḥat-i wulāt-il umūr
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۴۵۰/۸عکسی
آغاز: بسمله. نصیحت نامه. الحمد لله الذی فتح بمفاتیح الغیوب اقفال القلوب ... و بعد فهذا مجموع لطیف یشتمل علی نصیحة و آداب و مواعظ جمعتها من السنة و الکتاب تذکرة لاولی الالباب
نسخه اصل: کتابخانه سلیمانیه در استانبول، شماره ۲۷۰۴؛ خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ یادداشت وقف از طرف سلطان غازی محمود خان به خط احمد شیخ زاده؛ واقف: سلطان غازی محمود خان؛ ۴۳ص (۶۲-۱۰۴)، ۱۷ سطر [عکسی ف: ۴ - ۲۹۷]
● سرمشق جنون = منشئات / ادبیات / فارسی
sarmšq-e jonūn = monša’āt
مدهوش گلپایگانی، محمد صادق بن فتحعلی، ق۱۳ قمری
madhūš-e golpāygānī, mohammad sādeq ebn-e fath-‘alī (- 19c)
شامل منشآت و رساله سرمشق جنون؛ پس از خطبه منشآتی است در رد شکایت دوستان، احوال شب هجران، در جواب یکی از دوستان، رقعه گلهآمیز، در هنگام بهار و تماشای گلزار ... و نامههایی که در آنها صنایع لفظی را به کار برده است.
آغاز: بسمله. سرمشق جنون عاقلان سپاس یکتا خدایی است که دلهای دیوانه را به آفریدن سلسله مویی در زنجیر کشید ...
[الذریعة ۳۸/۲۳؛ نسخههای منزوی ۱۸۹۳/۳ و ۳۶۳۸/۵]
۱. تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: ۲۵۴۶
آغاز: بسمله. سبحانک اللهم یا ذا الجود و الکرم الذی علم بالقلم ... شبی شاهد تجرید را یار بودم و باده توحید را طلبکار با دل در میان رازی داشتم و با دولت اندیشه عرض نیازی ... و «بسمله. سرمشق جنون عاقلان سپاس خدای یکتائی است که دلهای دیوانه را بآفریدن سلسله موئی در زنجیر کشید؛ انجام: دیگر مطابق تحفة المؤمنین نوشته در جوف عریضه است و گر زیاده خدای نخواسته باشید موافق نسخه ترتیب فرمائید باقی ایام افاضت بکام باد. و « ... و از منت کجا یاد آید و تا یادت کجا از من ناشاد اکنون وصیت ایام جدائی را همین رباعی کافی: ای دوست چه من دل فکارت نبود ×× چون در گذرم خاطر زارت نبود / از لاله تربتم بجو داغ دلم ×× هر چند بتربتم گذارت نبود ... » و « ... که تا پرده کفر از هم درند ×× بدولت گرایند و دین پرورند.»
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: ۱۲۴۶-۱۲۴۷؛ با دیوان مدهوش در یک مجلد است؛ کاغذ: چرمی یشمی، جلد: چرمی یشمی، ۷۳ص (۱۳+۲۶+۱۲+۲۲)، ۳۰-۱۶ سطر در متن و حاشیه، اندازه: ۱۸/۵×۲۹سم [ف: ۳ - ۱۳۴۴]
۲. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۱۰۶۷/۱
آغاز: ... نه بدین مایه بلی از آنجا که صور اشیاء در نظر دوربین به واسطه دوربین اجلاء نماید و امر؛ انجام: وجوه صنف خبازی به امر خسرو و غازی، رقم زد خامه مدهوش این مصرع به تاریخش، که ملعون باد اگر بندد کسی وجهی به خبازی
این نسخه در مراسلات، پاسخ نامه، عریضه و همچنین دیباچه چند کتاب که در سالهای ۱۲۴۷-۱۲۴۶ق نگاشته شده است و این دیباچهها عبارت است از: «دیباچه کتاب مراثی و نوحه و دیباچه تذکره ای به میزان الطبایع و ...»؛ خط: شکسته نستعلیق خوش، بیکا، تا: ذیقعده ۱۲۴۷ق، جا: گلپایگان؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، ۳۰گ (۱-۳۰)، ۱۸ سطر، اندازه: ۱۱/۵×۲۰سم [ف: ۲۸ - ۹۲]