در سال ۱۲۸۷ از مناطق گوناگون استانهای آذربایجان شرقی و غربی خصوصاً از سرحدات روس و عثمانی در شهرهای تبریز، چهریق، خوی، ماکو، ارومیه، ساوجبلاغ (مهاباد)، سردشت و اشنویه به شاه قاجار ارسال شده، در این گزارشات اوضاع امنیتی، اقتصادی مناطق و نام روستاهای مختلف بیان شده و مطالب مفید تاریخی، جغرافیایی و نام اقوال گوناگون آن مناطق را دربر دارد. عناوین نامهها با «خدایگانا» و «فدایت شوم» آغاز گردیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۲۵۷۳
آغاز: خدایگانا: قلعه چهریق خراب و ویران شده و حال آنکه مدتی نیست که معمور و آباد بوده است و هرگاه این بنده میخواست همه خرابی آنرا برآورده کند اقلاً هشت هزار تومان میبایست خرج شود؛ انجام: از آن تاریخ تا به حال قریب یکصد سال میشود پس از کسب این اطلاعات بجهة دادن دستور العمل به پاشاخان سرتیپ قراپایاق و دیدن محل سلدوز و حاصل نمک دریا کنار روز سهشنبه ۲۷ شهر شعبان المعظم را بعد از ظهر روانه محل مزبور گشت
خط: شکسته نستعلیق، بیکا، تا: ۱۲۸۷ق؛ مهر: ناصر الدین شاه «الملک لله تعالی، تا که دست ناصرالدین خاتم شاهی گرفت - صیت داد و معدلت از ماه تا ماهی گرفت»، «لا إله إلا الله الملك الحق المبين عبده نصرالله» (مربع)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج نخودی، ۸۲گ، ۲۳-۲۴ سطر (۱۹×۳۲)، اندازه: ۲۱/۵×۳۵/۵ سم [ف: ۳۱ - ۶۵۸]
● روزنامه سفارت ایشیک آقاسی / سفرنامه / فارسی
rūznāme-ye sefārat-e eyšīk-e āqāsī
روزنامه سفارت میر معصوم خان ایشیک آقاسی خراسان از جانب رکن الدوله از خراسان به کابل در سال ۱۳۰۱ق.
تهران؛ وزارت امور خارجه؛ شماره نسخه: ۶۲۹۴
آغاز: از آنجا که مرحوم پدر خانه زاد و این خانه زاد مکرر به صفحات ممالک افغانستان از جانب اولیای دولت مأمور بانجام خدمات عمده گردیده؛ انجام: باقی امر به حضرت اشرف ارفع امجد و الاست.
خط: شکسته، بیکا، تا: ۱۳۰۱ق؛ عنوان روی جلد به خط ناصرالدین شاه است؛ جلد: میشن قرمز، قطع: رقعی [نشریه: ۲- ۲۶۲]
● روزنامه سفر ۱۹ روزه الیت دارسی = روزنامه مازندران / تاریخ ایران / فارسی
rūznāme-ye safar-e 19 rūze-ye elīt dārsī = rūznāme-ye māzandarān
در این رساله شرح مسافرت نوزده روزه الیت دارسی تاد انگلیسی به اتفاق کپیتان استیوارت کاتب سر ایلچی بزرگ دولت علیه ایران انگلیس و حکیم بل صاحب است به دارالمرز مازندران و برگشت آنها به دارالخلافه تهران که با کسب اجازه از محمدشاه غازی قاجار انجام پذیرفته است.
تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: ۲۳۰۶
آغاز: بسمله. این چند ورق حاصل روزنامچه سفر مازندران است که این نمک خواره خیر خواه دولت شاهنشاه الیت دارسی تاد انگلیسی سر کرده توپخانه قاهره دولت علیه ایران برخصت شاهنشاه رفته ام و دیده و در محل خود هر چیزی را ثبت کرده که مبادا فراموش شود تا تحریف بآن راه یابد اکنون بخاکپای واقفان حضور عرضه میدارم و هر چه از میل و انحراف راه و تشخیص و تعیین سمت و جهت که درین روزنامه معروض میگردد بامداد قطب نما و سایر آلات رصدی که لازم سفر اصحاب هندسه و سیاح است مشخص و معین شده و البته خلاف ندارد و آنچه از کافه رعایا و عامه برایا شنیده ام بی زیاده و نقصان عرض میکنم انشاءالله امید که لایق ملاحظه اقدس و قابل مطالعه مقدس شاهنشاه گردد. روز اول - دوشنبه هفدهم ماه ذی حجة الحرام یکهزار و دویست و پنجاه و یک هجری باتفاق کپیتان استیوارت کاتب سر ایلچی بزرگ دولت علیه انگلیس و حکیم بل صاحب دو ساعت و نیم از ظهر گذشته از دارالخلافه طهران بعزم سیاحت مازندران بیرون رفتم؛ انجام: روز نوزدهم - روز جمعه پنجم ماه محرم الحرام از طاق زمرد روانه بصوب دارالخلافه طهران گشتیم یکفرسخ از منزل گذشته بده رودهن که در دره کوه واقع است در کنار رودخانه و امام زاده مدفونست و در طی منزل از جاجرود بشهر دماوند و اشارتی بآن رفت رسیدیم ... در ایام سلطنت خاقان مغفور فتحعلی شاه شاهزاده محمدقلی میرزا که ملقب بملک آرا نسبت باهل ولایت جور و عدوان رعایت میفرموده لهذا قدری خرابی باحوال سپاهی و رعیت راه یافته ... سزاست و زیاده گنجایش دارد از دریا و صحرا سرحد است و بدشمن نزدیک خلاصه آنکه مأمنی منیع است و معقلی وسیع در مملکت سلطان بسیار عزیز و ضرور انشاءالله سایه پادشاه بر سر ایشان پاینده و پایدار باد.
خط: نستعلیق، کا: دارسی تا انگلیسی سر کرده توپخانه دولت ایران، تا: ۱۲۵۱ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوای روکش چرم لاکی، ۶۶ص، ۱۳ سطر، اندازه: ۱۶×۲۴/۵سم [ف: ۵ - ۴۹۷]
● روزنامه سفر استرآباد / سفرنامه / فارسی
rūznāme-ye safar-e estarābād
تاریخ تألیف: ۱۲۶۳ق
در این سفرنامه شرح مسافرت نواب شاهزاده اعظم به استراباد نگاشته شده است و سفر این شاهزاده، که نام او در متن به دست نیامد، برای نظم طوایف یموت و کوکلان بوده و حاوی اطلاعات ذیقیمت جغرافیایی آن محل و سنن ایلات مقیم