خلاصة الحيوان ← خلاصة الخمسة
خلاصة الحيوان ← خلاصة الحيات فی احوال الحكماء و الاعيان
● خلاصة الخلاصة = علم الحديث = علوم الحديث = الخلاصة فی اصول الحديث = شرح الخلاصة فی اصول الحديث = دراية الحديث / درايه / عربی
xulāṣat-ul xulāṣa = ‘ilm-ul ḥadīṯ = ‘ulūm-ul ḥadīṯ = al-xulāṣa fī usūl-il ḥadīṯ
جرجانی، علی بن محمد، ۷۴۰ - ۸۱۶ قمری
jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: الخلاصة فی معرفة الحديث = مختصر فی اصول الحديث؛ طیبی، حسین بن محمد (-۷۴۳)
رساله کوتاه و در واقع تلخیصی است از کار حسین بن محمد طیبی در علم حدیث و اصطلاحات آن؛ شامل یک «مقدمه» و چهار «باب»: المقدمه: فی بیان اصوله و اصطلاحاته؛ باب ۱. اقسام الحدیث و انواعه، در سه فصل؛ ۲. الجرح و التعدیل، در دو فصل؛ ۳. تحمل الحدیث؛ ۴. اسماء الرجال. کشف الظنون (ج۱ص۴۷۲) از آثار میرسید شریف حاشیه بر «خلاصة فی اصول الحدیث» شرف الدین حسن طیبی را ضبط کرده که با اسلوب این رساله وفق نمیدهد. به هر صورت این رساله با «خلاصه در اصول حدیث» شرف الدین طیبی قریب العبارات است و مینمایاند که این رساله خلاصه و تنقیح کتاب طیبی باشد. این رساله با اسامی گوناگون ثبت شده و برخی آن را از سید شریف جرجانی دانستهاند ولی در صورت عناوین و مباحث رساله یکی است.
آغاز: بسمله هذا مختصر جامع لمعرفة علم الحدیث مرتب علی مقدمة و مقاصد المقدمة فی بیان اصوله و اصطلاحاته المتن هو الفاظ الحدیث التى یتقوم بها المعانی السند اعم من ان یکون قول الرسول صلى الله علیه او الصحابی
انجام: و البیهقى ولد سنة احدى اربع وثلاثین و ثلاثمائة و ثمانین و ثلاثمائة و مات بنیشابور سنة ثمان و خمسین و اربعمائة تمت المقدمة الشریفة الشریفیة ...
چاپ: اسکندریة، دار الدعوة، ۱۴۰۳ق، تحقیق فؤاد عبدالمنعم احمد، ۹۴ص؛ ریاض، دارالرشید، ۱۴۰۷ق، تحقیق علی زوین، ۲۰۷ص، با عنوان «رسالتان فی مصطلح الحدیث للجرجانی و الکافیجی»
[کشف الظنون ۷۲۰/۱؛ مکتبة امیرالمؤمنین ۴۷۲/۲؛ دنا ۹۵۲/۴ (۱۱ نسخه)؛ الاوقاف العامة بغداد ۲۴۴/۱ و ۲۴۵/۱]
شرح و حواشی:
۱- الحضایر القدسیة فی شرح اصول الحدیث المصطفویة؛ همامی، احمد بن احمد (-۹)
۱. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۶۰۲۰۰
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بیکا، تا: ۹۹۷ق؛ واقف: حاج عماد فهرستی، تیر ۱۳۱۰؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، رویه کاغذ نخودی، ۹گ، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۱×۱۸سم [ف: ۲۷ - ۲۹۵]
۲. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۶۰۲۰۰
آغاز و انجام: برابر
نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: ۹۹۷ق؛ واقف: فهرستی؛ ۸گ، ۱۵سطر، اندازه: ۱۱×۱۸سم [ف: ۶- ۶۰۲]
۳. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۶۲۷۷/۱-۳۱/۱۵۷
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: بدر بن عاقل محمدبن نصر الله بن مبرد، تا: شنبه ۸ ذیحجه ۹۹۸ق؛ مجدول، محشی به نقل از کتب و افراد مختلف از جمله شرح البخاری للعلامة الکرمانی و «زکریا»؛ جلد: تیماج سرخ، ۴۰گ، ۱۲ سطر، اندازه: ۱۰×۲۰سم [ف: ۵ - ۲۴۳۱]
۴. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۱۷۲۹/۳
آغاز: برابر؛ انجام: سنة ثلاث و ستین و اربعمائة، و الله اعلم بالصواب و بیده مفاتیح الابواب
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، ۱۹ سطر [ف: ۵ - ۳۴۸]
۵. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۸۶۱۱/۲
آغاز: المقدمة فی معرفة انواع علم الحدیث و هی عشرون نوعاً الاول اشتراط الاسناد و هی شی عظیم؛ انجام: هل هو اخبار او انباء فالجمهور علی انه اخبار ثم الاحادیث جمع احدوثة و هو ما يحدث به.
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوهای، ۱۳گ (۱۱۱پ-۱۱۳ر)، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۱/۵×۱۸سم [ف: ۲۸ - ۱۵۵]
۶. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۳۱۷۱/۴
آغاز و انجام: برابر؛ المسماه بالخلاصه لمير السيد الشريف الجرجانی
نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۳/۵×۲۲/۸سم [ف: ۱۶ - ۴۱۰]
۷. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۳۲۷۶۹
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۲؛ اهدایی: کاظم مدیر شانهچی، آبان ۱۳۶۲؛ کاغذ: نخودی ، جلد: مقوا، ۱۷گ، ۱۳ سطر، اندازه: ۱۳/۵×۲۲/۸سم [ف: ۲۷ - ۲۹۴]
۸. قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: ۲۰۶۴/۲
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه عارف نوشاهی - اسلام آباد پاکستان؛ خط: نسخ، کا: نصرالله بن عبدالسلام، تا: ۱۳ جمادی الاول ۱۱۱۲ق؛