hoseynī gīlānī, mohammad yūsof ebn-e mohammad sādeq (- 20c)
این رساله در رد بعضی از عقاید فلاسفه و متکلمین ارباب مذاهب است که ابتدا فلاسفه بر سه گروه تقسیم شده و هر یک از آنان به گروههای دیگر تقسیم شدهاند و شامل یک «مقدمه» و چهارده «مقاله» و یک «خاتمه»: مقدمه: در بیان طوائف ایشان است؛ مقاله ۱. بیان اقوال محققین از حکمای ملیین؛ ۲. حقیقة جسم، ۳. ماهیت، ۴. زمان، ۵. وجود و عدم، ۶. احکام افلاک، ۷. مذاهب حکمای فلاسفه در بیان کیفیت عناصر و مزاج؛ ۸. بیان مجملی از مذاهب حکمای طبیعیین؛ ۹. بیان مجملی از مذاهب دهریه و اهل نجوم؛ ۱۰. بیان مجملی از مذاهب ملاحده؛ ۱۱. بیان مجملی از مذاهب طائفه متصوفین؛ ۱۲. بیان مجملی از مطلب و قواعد حکمای ملیین اسلامی است ... .
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۱۲۵۹/۳
آغاز: حمد و ستایش حکیم علی الاطلاق و خارج از حیطه ادراک حواس مشاعر و شایسته بارگاه کبریاء دحضرت معبود است؛ انجام: فقد عرف الله عز و جل و این کلام راجع به اثبات ذات حضرت احدیت است ...
تا بخشی از مقاله ۱۲ است و بخش دیگر نسخه افتاده؛ خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: قرن ۱۳؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، ۵۶گ (۷۷-۱۳۲)، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۴×۷/۵سم [ف: ۲۸ - ۳۸۳]
● خلاصة الاقوال فی معرفة احوال الرجال / رجال / عربی
xulāṣat-ul aqwāl fī ma‘rifat-i aḥwāl-ir rijāl
علامه حلی، حسن بن یوسف، ۶۴۸ - ۷۲۶ قمری
‘allāme-ye hellī, ḥasan ebn-e yūsof (1251 - 1326)
تاریخ تألیف: سهشنبه ۹ ذیقعده ۷۰۷ق
این کتاب از مؤلفات مختصر جامع و معتبر و مشهور این فن است و تفصیل مباحث را مؤلف به تألیف دیگرش «کشف المقال» احاله داده ــ که تا کنون نسخهای از آن یافت نشده ــ کتاب مرتب است بر دو «بخش» و «خاتمه»: ۱. در بیست و هفت «فصل» در راویان مورد اعتماد مصنف؛ ۲. در بیست و هفت «فصل» در راویانی که مورد وثوق نیستند. خاتمه دارای ۱۰ فایده است که نخستین فایده درباره اسماء رواتی است که اصحاب در کتب اخبار، اسامی آنان را ترک کرده و تنها به کنیهها اکتفا نمودهاند که نام و حالشان به سهولت یافت نمیشود. مؤلف اسامی راویان را به طور دقیق حرفی ذکر نکرده، و عزیزالله مجلسی آن را مرتب به ترتیب حرفی دقیق نموده است.
آغاز: الحمدلله مرشد عباده الی سبیل الرشاد و هادیهم الی طریق النفع فی المعاش و المعاد وصلی الله علی اشرف العباد محمد المصطفى الهاد و على آله الغرر الامجاد صلوة تتعاقب عليهم تعاقب الاعصار ...
انجام: و قد اقتصرت من الروايات الى هؤلاء المشايخ بما ذكرت و الباقى من الروايات ... فى كتابنا الكبير من اراده وقف عليه هناك و الحمدلله وحده و صلى الله على سيدنا محمدالنبى و آله الطاهرين.
چاپ: کتاب مکرر چاپ شده؛ مشار عربی، ص۳۳۴، دارالخلافه طهران، سنگی، ۱۳۱۰ق.، وزیری، ۱۴۱ص (صص۱-۱۴۱)
[الذریعة ۲۱۴/۷ و ۲۱۵؛ مکتبة العلامة الحلی، طباطبائی ۱۱۸-۱۲۶؛ ریحانة الادب ۱۷۶/۴؛ مصفی المقال: ۱۳۲؛ فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه: ۲۴۷/۱- ۲۶۴(۱۶۸ نسخه)؛ مکتبة امیرالمؤمنین ۴۵۹/۲؛ دنا ۹۱۷/۴- ۹۲۳ (۲۱۴ نسخه)]
شرح و حواشی:
۱- حاشیة خلاصة الاقوال = الفوائد و الزوائد؛ شهید ثانی، زین الدین بن علی (۹۱۱-۹۶۵)
۲- نهاية الآمال فی ترتیب خلاصة الاقوال؛ منعل قمی، علی بن علی (-۱۰)
۳- الرواة = مختصر خلاصة الاقوال = المختصر بالروات = ترتیب خلاصة الاقوال؛ شریف بغدادی، محمد بن علی (-۱۰)
۴- حاشیة خلاصة الاقوال؛ عاملی، حسن بن زین الدین (۹۵۹-۱۰۱۱)
۵- حاشیة خلاصة الاقوال؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (۹۵۳-۱۰۳۰)
۶- ترتیب کتاب خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال؛ طریحی، فخرالدین بن محمد (۹۷۹-۱۰۸۷)
۷- خلاصة الاقوال فی احوال الرجال (ترجمه)؛ تبریزی، محمد باقر بن محمد حسین (-۱۲)
۸- ترتیب خلاصة الاقوال
۹- تبویب خلاصة الاقوال
۱. شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: ۶۵۰
خط: نسخ، کا: علی بن محمد بن علی حافظ طبری، تا: اوایل ذیقعده ۷۴۲ق، جا: نجف اشرف؛ تملک: احمد بن جارالله صیمری در ۱۰ شوال ۱۰۹۱؛ اندازه: ۱۲/۵×۱۸/۵سم [نسخه پژوهی: ۲ - ۱۵۷]
۲. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۶۷۰۴
خط: نسخ، کا: عبد الله بن محمد بن مبارک بن محمد بن ابی صریف، تا: قسم اول دوشنبه ۲۷ شوال ۸۹۵ و قسم دوم ۸۹۷ق؛ مصحح، محشی از کتابهای مختلف، نسخه را سه مرتبه در قطیف مقابله کردهاند دو مرتبه به تاریخهای سهشنبه ۱۱ رمضان ۹۰۴ و یک مرتبه به تاریخ دوم رجب ۹۰۶؛ جلد: تیماج قهوهای، ۷۷گ، اندازه: ۱۴/۵×۲۲سم [ف: ۱۷ - ۲۶۳]
۳. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۱۲۷۲
آغاز: برابر؛ انجام: تم کتاب خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال و الحمدلله رب العالمین ... اجمعین.