آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بیکا، بیتا؛ ۶ص (۱۳-۱۸)، ۲۱ سطر [عکسی ف: ۳ - ۳۱۱]
● حفظ الصحة / طب / عربی
ḥifẓ-uṣ ṣiḥḥa
ابن سینا، حسین بن عبدالله، ۳۷۰؟ - ۴۲۸ قمری
ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038)
در تعلیم روش حفظ الصحه و مراقبت بر اعتدال مزاج؛ مشتمل بر سیزده «باب»: ۱. ذکر الکیفیات؛ ۲. ذکر الاعتدال و تقدیمه علی سایر الطبایع و الفصول؛ ۳. ذکر الابدان و ما یحتاج الیه لحفظ الصحة؛ ۴. تدبیر کل یوم؛ ۵. السواک و منفعته و الاشجار التی تتخذ منها؛ ۶. الریاضة و منفعها و کیفیة استعمالها؛ ۷. هیئة الحمام و تسمینه و منفعته؛ ۸. تناول الطعام و وقته و مقداره؛ ۹. الشراب و انواعه و مضاره و منافعه و کیفیة استعماله؛ ۱۰. النوم و منفعته؛ ۱۱. الفصد و الحجامة؛ ۱۲. الاسهال و منفعة و تدبیر استفراغ کل خلط؛ ۱۳. ذکر اختیارات الایام. ابنسینا در این رساله از مسواک و انواع ورزش و بازیها مانند چوگان بازی و شطرنج و سواری و جز اینها و سود فراوان آنها در حفظ صحت بدن و مزاج سخن میگوید و باب سیزدهم رساله در اختیارات است برای شناختن ساعات نیک و بد انتخاب ورزشها و دیگر کارهایی که انجام دادن آنها را برای حفظ صحت در این رساله توصیه و تاکید میکند.
آغاز: بسمله. استعین فیما افید بالعقل الفعال و اسئل الله تعالی ان یطیل بقاء الشیخ و استدیمه بمنه و نعمته و استرهن له العصمة و التوفیق لما یحبه و یرضاه بمنه و فضله و لمارأیت ظاهر تمیز و بادیء تحصیله ... طلبت من نفسی تأثیر ما اوجبت له و رغبت الیه شیء من ابواب الخدمة ... فلم اجد شیئا اشبه مما جربته من صلاح نفسه ثم لما یتحفه لاخوانه و اصدقائه ان اجمع کتابا مختصراً ینطق بذكرالصحة و دفع الاسقام ... الباب الاول فی ذکر الکیفیات التى جعلها الله تعالی مدار الکیفیات الآخر ...
انجام: من انواع اللعب بالكرة القمر فى البروج المنقلبة و فى لعل الشطرنج و النرد من الجهة التى يكون القمر فى تلك الجهة و اذا بلغنا هذا المبلغ فلنختم المقاله حامدین لله العلیم الحكيم مصلین على رسوله النبى الكريم و آله ذوى الخلق العظيم و الفيض العميم.
[الذریعة ۲۷/۷؛ فهرست مصنفات ابن سینا، مهدوی: ۷۴ش ۶۰؛ قنواتی شماره ۲۶: (ص: ۱۸۳)؛ الاوقاف العامة موصل ۲۴۱/۲؛ دنا ۶۶۶/۴ (۱۴ نسخه)]
شرح و حواشی:
۱- شرح حفظ الصحة؛ قزوینی، عبدالکریم بن محمد یحیی (-۱۲)
۱. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۴۳۷/۳۴-عکسی
آغاز: برابر؛ انجام: فی امساک البطن بفالج و القمر فی البروج ذوات الجسدين. قوبل مقاله حفظ الصحة للشيخ و كانه وقع من اخره صفحة او اقل ...
اصل نسخه: ایاصوفیه، ش ۴۸۴۹؛ خط: نسخ پخته، بیکا، تا: ۶۹۷ق؛ افتادگی: انجام (گویا یک صفحه یا کمتر)؛ مقابله شده؛ ۷گ (گ۱۴۷-۱۵۳) [عکسی ف: ۲ - ۱۰۲]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۱۹۰/۳۶-ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: ۱ - ۵۷۷]
۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۲۲۷/۹-ف
نسخه اصل: روان کوشکو ش ۲۰۴۲؛ کا: علی بن قوام بن احمد ملقب به مولی میرک طبیب شیرازی، تا: یکشنبه ۴ ربیع الثانی ۸۸۲ق [فیلمها ف: ۱ - ۴۳۶]
۳. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۱۴۹/۳۷
آغاز: برابر؛ انجام: فی امساک البطن يعالج و القمر فی البروج ذوات الجسد (قوبلت مقالة حفظ الصحة للشيخ و كانه وقع من آخره صفحة او اقل فليطلب)
خط: تعلیق، بیکا، تا: با تاریخ ۹۶۲ق؛ چنانکه نویسنده نسخه ما گواهی میدهد این نسخه کم دارد و انجام آن در فهرست آقای دکتر مهدوی چیزی دیگر است؛ تملک: مصطفی بن عبدالله در ۹۶۲ق، خلیفه سلطان در ۱۰۴۱ق، محمد طاهر پزشک تفرشی در ۱۱۳۵ق، محمد ابراهیم قزوینی در ۲ ذیقعده ۱۲۴۵ق؛ کاغذ: سمرقندی کلفت، جلد: تیماج تریاکی، ۳گ (۲۷۰ر-۲۷۲پ)، ۳۱ سطر، اندازه: ۱۳×۲۳سم [ف: ۶ - ۲۴۱۶]
۴. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۴۲۳۰/۵
ناقص است و در باب دوازدهم افتاده است؛ بیکا، تا: با تاریخ ۹۸۵ق؛ افتادگی: آغاز [ف: ۷ - ۲۹۱]
۵. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۴۶۴۰/۱
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ کاغذ: ترمه، جلد: کاغذی، ۱۹ سطر، اندازه: ۸/۸×۱۹/۲سم [ف: ۷ - ۴۴۶]
۶. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۵۲۳۶/۹
آغاز و انجام: برابر
فاقد دیباچه؛ خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ مصحح، مقابله شده با نشان «بلغ»؛ کاغذ: شرقی، ۱۲گ (۵۹-۷۰ )، ۱۴ سطر، اندازه: ۷×۱۴سم [ف: ۳۸ - ۶۶۹]
۷. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۰۱۰۸/۳: ۸
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا عطف و گوشه چرم، ۵گ، اندازه: ۱۹×۲۵سم [ف: ۱۹ - ۲۳۰]
۸. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۶۰/۱۳
خط: نستعلیق، کا: طبیب حموی، تا: یکشنبه ۱۳ محرم ۱۰۰۷ق؛ مصحح در قندهار در ۱۰۳۲؛ کاغذ: سفید [سنا: ف: ۱ - ۱۸۷]
۹. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۲۱۹/۱۸
آغاز و انجام: برابر
فاقد دیباچه؛ خط: نسخ، بیکا، تا: ۱۰۴۶ق؛ ۹ص (۳۰۳-۳۱۱) [ف: