مؤلف، پس از فارغ التحصیل شدن از دارالفنون در رشته پزشکی، به مأموریتهایی در ارتش در اطراف فارس و کرمان رفت و تجربیات بسیاری در معالجه امراض اندوخت و به سال ۱۲۸۵ به زادگاهش برگشت و در آنجا به معالجه و درمان پرداخت و در ماه شعبان همان سال به تألیف این کتاب شروع کرد. در این کتاب داروهای اروپایی و کیفیت جدید پزشکی را تشریح میکند و به روش قدیم کمتر میپردازد. در سه «باب».
آغاز: حمد و ثنای بیحد و منتها سزاوار ذات الاربابی است که از منتهای رأفت و رحمت و نهایت عطوفت و مهربانی.
انجام: و تفصیل مصنوعی او در تعریف گوگرد در این کتاب بیان نموده ایم و اگر خواهند اطلاع یابند در این صفحات در فصل گوگرد ملاحظه نمایند
[فهرستواره منزوی ۳۴۲۲/۵]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۳۴۲۲/۱
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بیکا، تا: چهارشنبه ۹ محرم ۱۳۰۲ق؛ جلد: تیماج قرمز، ۱۰۷گ(۱پ-۱۰۷پ)، ۱۸سطر، اندازه: ۱۷×۲۲سم [ف: ۹-۲۰۷]
● حقائق الازلية الصغری / عرفان و تصوف / فارسی
haqā’eq-ol azalīyat-es soqrā
کاشانی، محمود بن محمد ابوالقاسم، ق۱۳ قمری
kāšānī, mahmūd ebn-e mohammad ab-ol-qāsem (- 19c)
در تفسیر عرفانی ابجد و سنجش آن با جهان و خاندان پیامبر، با عنوانهای: سرتفصیلی، سرتنزلی مجرد، و مانند اینها.
[نسخههای منزوی ش ۱۱۲۶]
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۸۱۵/۱
آغاز: الحمد لله المتاله باللاهوت التى انتظر منها الجوهر الاخضر ... پس چنین گوید ... این رساله ایست مسمی به حقایق الازلية صغری که شطری از حقایق الازلية کبری به زبان عربی است ... در آنکه ابجد صورت بیانی اصل و جواهرات عالم است؛ انجام: هر که به شب روی تو روشن ندید ×× صبح وصالش به جز از شام نی
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوهای، ۲۹گ (۱پ-۲۹پ)، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۶/۲×۱۹/۸سم [ف: ۵ - ۱۹۳]
● حقایق الازلیة الوسطی / عرفان و تصوف / فارسی
haqāyeq-ol azalīyat-el vostā
کاشانی، محمود بن محمد ابوالقاسم، ق۱۳ قمری
kāšānī, mahmūd ebn-e mohammad ab-ol-qāsem ( - 19c)
در کلام شیعی آمیخته با جفر و علم حروف و بسیار شگفتانگیز و در آغاز آن از تفسیر صافی فیض یاد شده است. در یک «باب» و چهار «رکن» و سقف مرفوع: باب در تعریف ابجد؛ رکن: ۱. توحید، ۲. پیامبری، ۳. ولایت، ۴. عصمت؛ سقف مرفوع در معراج و معاد به روش حروفی به ادله نقل و عقل و علم فرقان که تعبیری از علم جفر است (دیباجه) که آن شطری است از «حقائق الازلیة الکبرا»ی عربی از خودش.
[فهرستواره منزوی ۳۰۶/۷]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۷۱۴
آغاز: بسمله. حمد و سپاس بی حد مر جلیلی را که آفتاب جلال عرش عزت آفتاب جلال جمله آفتاب ... چنین گوید محمود بن ابی القاسم الکاشانی که این کتابی است مسمی بحقایق الازلیة وسطی که شطری از حقایق الازلیة کبرای عربی از برای این حقیر است و مشتمل بر یکباب و چهار رکن و سقف مرفوع، باب آن در تعریف ابجد، رکن اول در توحید و ثانی در نبوت و ثالث در ولایت و رابع در عصمت و سقف مرفوع در معراج و معاد بطریق علم حروف که اشرف جمیع علوم است بادله نقل و عقل بطریق خاص که سبقت نگرفته بر این حقیر دیگر کسی ... و بطریق علم فرقان که تعبیر از علم جفر و تکسیر شده؛ انجام: فلیطلب منا کله فی مقامه.
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد مهدی بن حاجی محمد جعفر بن آقا محمد صادق کاشانی، تا: گویا ۱۲۷۷ق؛ شعر لطفعلی تبریزی مورخ ۱۲۷۷ در پایان؛ کاغذ: فرنگی رنگارنگ، جلد: تیماج حنایی، ۴۳گ، ۱۹ سطر (۸×۱۹)، اندازه: ۱۴×۲۱سم [ف: ۱۲ - ۲۷۱۴]
● حقائق الاستشهاد = رساله صاحبک / كيميا / عربی
haqā’iq-ul istišhād = r.-ye sāhebak
طغرائی، حسین بن علی، ۴۵۵ - ۵۱۴ قمری
toqrā’ī, hoseyn ebn-e ‘alī (1064 - 1121)
رسالهای است در کیمیا و بنا به گفته الذریعه به نقل از صفدی این رساله اثبات صنعت کیمیا و ردی بر ابوعلی سینا میباشد. در آغاز از کتب اسلامیان در این موضوع، مانند خالد بن یزید و قدامة و جابر بن حیان و ابن وحشیه و ابن زکریا (رازی) یاد میکند و میگوید: بوعلی سینا ایشان را «قوماً ضلوا فی حیلهم» خوانده است. میگوید: این علم را اهل آن «حکمت» نامند و عوام آن را «صنعت» گویند. او برخی مطالب را به کتاب «جامع الاسرار» خود حوالت میدهد.
آغاز: بسمله و بک الاستعانة فی التتميم يا كريم الحمدلله رب العالمين ... قال الحكيم المؤيد للدین ابو اسمعیل الحسین بن علی بن محمد الاصفهانی الطغرائي روح الله روحه: اسعدک الله بطاعته و جعلک من الفائزين
انجام: اعانك الله على الفهم و رزقك الاطلاع على حقائق العلم انه جواد كريم منان رحيم.