تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱-عنقا
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق؛ کاتب = مؤلف، بیتا؛ ۷۰ص، قطع: جیبی، ۴ سطر [نشریه: ۵-۷۴۶]
● آداب فقر و درویشی / عرفان و تصوف / فارسی
ādāb-e faqr va darvīšī
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۵۹۷۲/۶
خط: نستعلیق؛ کا: حسین بن حاج محمد ترشیزی، تا: ۱۸ ذیقعده ۱۰۹۴؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی لایی، ۲گ (۳۶-۳۷)، قطع: بغلی، ۱۷ سطر (۷×۱۴)، اندازه: ۱۲×۱۸سم [ف: ۱۶-۱۷۱]
● آداب الفلاسفة / فلسفه / عربی
ādāb-ul falāsifa
حنین بن اسحاق، ۱۹۴ - ۲۶۰ ق
honayn ebn-e eshāq (809-873)
از حنین بن اسحاق کتابی به نام «نوادر الفلاسفة و آداب المعلمین القدماء» به یادگار مانده که سه نسخه از آن در دست هست: ۱- نسخه مورخ ذیقعده ۵۹۵ اسکوریال مادریدش ۷۵۶ (ش۷۶۰ کنونی) ۲- نسخه مورخ روز آدینه ۷ صفر ۵۰۶ مونیخ ش ۶۵۱ ۳- نسخه ش ۶۰۸ کوپرولی در استانبول که در برگهای ۱-۱۰ و ۱۱-۴۷ و ۵۲-۶۵ و ۷۴-۷۷ و گویا هم در جاهای دیگر آن بخشهای این کتاب هست. خزرجی در عیون الانباء (۲۸/۱-۲۹-۴۷-۵۱-۵۷-۶۱-۶۲-۶۳-۸۸-۸۹) بندهایی از آن آورده است. مركله (k.Merkle) آن را از روی نسخه مونیخ به آلمانی درآورده و در ۱۹۲۱ به چاپ رساند. ترجمه اسپانیایی کهن آن از روی نسخه مادرید در ۱۸۷۹ به چاپ رسیده و ترجمه حبشی و عبری آن هم چاپ شده است. (دانش پژوه) اما این که این رساله همان است یا جز آن، اطلاعی به دست نمیدهد و از محتوای آن هم گزارشی ندارد تا بتوان تشخیص داد.
۱. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۲۱۶۵
خط: کوفی؛ بیکا، بیتا؛ این نسخه ما که از حنین دانسته شده و در پایان آن آمده که او آن را در ذیحجه ۲۴۹ نوشته است با دو نسخه اسکوریال و مونیخ چندان ربطی ندارد و به اندازه یکدهم آنها هم نمیشود. در آغاز این نسخه نخست خطبهای است که به سخن فیلسوفی مسلمان بیشتر مانند است تا به گفتار دانشمندی نصرانی، سپس سخنان فیلسوفان است در مرگ اسکندر و سخنان برخی از دانشمندان و گفتار چهار حکیم نزد اسکندر و نیز چهار فیلسوف دیگر و مطالبی دیگر و بخش نخستین بدین گونه پایان مییابد: «تمت الرسالة ... كتبها حنين بن اسحاق العبادی ... » که درست خوانده نمیشود و گویا تاریخی در اینجا بوده است (۲۷ر و پ). پس از این بخش دوم یا رساله دیگری بدینگونه آغاز میشود: «بسمله. قد بلغنا ان افلاطن الحکیم نظر الی بعض التلاميذ و هو يكتب ما يسمع» (۲۸ر). در این بخش نقش نگینهای انگشتری فیلسوفان آمده است. روی هم مطالب این کتاب که به ساخت دو رساله میماند اگر چه با تغییری هم باشد در نوادر حنین و کتب دیگر جسته گریخته دیده میشود و به گواهی نسخه ما این یکی جزو یکم است و باید گفت که یا طرح و شالودهای است که حنین ریخته و سپس کتاب نوادر بزرگ خود را ساخته است یا این که کسی دیگر این رساله ما را از روی کتاب حنین و کتابهای دیگر ساخته است. در این باره گویا نتوان درست داوری نمود مگر این که این نسخه ما به دقت با سه نسخه نوادر و نسخ منتخبات صوان الحکمه و کتابهای ابن فاتک و ابن هند و مشکویه رازی و شهرزوری و دیگران سنجیده شود تا دانسته شود که این رساله (نسخه ما) چیست و چگونه ساخته شده است. در پایان آن آمده «و کتبه حنین بن اسحق الطبيب العبادي في ذي الحجه من سنة تسع و اربعین و مأتین من الهجرة»، در صفحه عنوان امضای شیخ بهایی دیده میشود؛ کاغذ: بغدادی، جلد: تیماج مشکی آراسته مقوایی گرد سرخ، ۵۱گ، ۸ سطر (۹×۱۴)، اندازه: ۱۳×۲۸سم [ف: ۹-۸۵۸]
۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۲۸۲-ف
نسخه اصل: موزه بریتانیا or۸۶۸۱؛ خط: نسخ معرب؛ بیکا، بیتا؛ افتادگی: آغاز و انجام [فیلمها - ف: ۳-۴۱]
● آداب الفلاسفة و نوادرهم / فلسفه / عربی
ādāb-ul falāsifa wa nawādir-u-hum
اسحاق بن حنین، ۲۱۵ - ۲۹۸ ق
eshāq ebn-e honayn (830-910)
آنچه «دانش پژوه» درباره آن آورده چنین است:
این رساله جز نوادر حنین بن اسحق است و شاید از پسرش ابویعقوب اسحاق عبادی ترجمان باشد چه:
۱- در آن آمده که من این سخنان را از کتابهای کهن سریانی به عربی در آوردم (ص ۲ و۱۵)
۲- در آن آمده «کنت سمعت هذه الحكاية من يوحنا ابن بختیشوع المطران» (ص ۱۶۵) این یوحنا مطران موصل بوده و در ۲۸۵ (۸۹۸م) میزیسته است.
۳- در دو جای این کتاب از حنین بن اسحاق یاد شده است (ص ۱۵۹ و ۱۶۱) اگر چه در آن هیچ اشارتی نشده که پدر مؤلف است.
۴- میدانیم که اسحاق «تاریخ الاطباء» دارد و در مجله ارینس (ش۱ ج ۷ سال ۱۹۵۴) به چاپ رسیده است. او در آغاز این رساله از «ابی الحسین» (اصل: ابی الحسن) ولی الدوله یاد کرده و در این نوادر نسخه ما هم چنین آمده است: «نسخة فصل كتبت