جام گیتی نما
از رفیعا فروشانی، محمد علی بن عین علی (د. ۱۲۲۰ ق)
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران ·
کتابت پنج‌شنبه ۲۷ ذیقعده ۱۲۱۶ق
نستعلیق
شناسه‌ی فهارس: #92045
کاتب و کتابت
- تاریخ کتابت
- پنج‌شنبه ۲۷ ذیقعده ۱۲۱۶ق
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نستعلیق کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۱۴۵ برگ
- شمار سطر
- ۲۳ سطر
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۲۱×۳۰سم
- کاغذ
- —
- جلد
- تیماج، قهوه‌ای
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
نخستین چه گردید جاری قلم ×× بنام جهان آفرین زد قلم / پس آنگاه نام پیغمبر نوشت ×× بدو داده شد منصب سرنوشت
انجام نسخه
هزاران درود و هزاران دگر ×× ز ما بر علی آن شه نامور / هزاران درود و هزار آفرین ×× ز ما تا بر سید المرسلین
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۹، ص ۱۰۱۹، ردیف ۱
● جام گیتی نما / شعر، تاریخ پیامبراکرم (ص) / فارسی
jām-e gītī-namā
رفیعا فروشانی، محمد علی بن عین علی، - 1220 قمری
rafī‘ā forūšānī, mohammad ‘alī ebn-e ‘eyn ‘alī (- 1806)
تاریخ تألیف: رجب 1200ق
صاحب الذریعه (25/5) در توصیف آن می‌آورد: «تاریخ منظومی است نظیر «حمله حیدریه» در احوالات پیامبر از اول خلقت، مولد و تزویج و بعثت آن حضرت را تا هجرت به نظم گزارش کرده، ولی غزوات را نیاورده است. ناظم متأخر از ناظم «حمله حیدریه» و «یعسوب‌نامه» است چون از آنها نام می‌برد.»
در الذریعه (19: 163؛ نیز نک 12: 157 و 19: 344) از شخصی به نام محمد حسن متخلص به فقیر نام برده شده که دارای چهار منظومه حماسی دینی است: 1. گیتی‌نما در احوال نبی (ص)، 2. حمله حیدری در غزوات امیرالمؤمنین (ع) در حیات پیامبر (ص)، 3. یعسوب نامه در احوال امیرالمؤمنین تا جنگ صفین، 4. سراج الصدور در دو جلد، اولی از جنگ صفین تا وفات حضرت علی و دومی از خلافت امام حسن (ع) تا زمان غیبت (که در 1230ق از سرودن آن فارغ شده)، با آغاز: «چه می‌خواست نقشی برآرد قلم ×× بنام خدا کرد اول رقم». احتمالاً حمله حیدریه و یعسوب‌نامه‌ای که فروشانی به آنها اشاره دارد از همین فقیر باشد و بعید نیست که در فهرست‌ها بین آثار این دو خلطی صورت داده باشد.
دانش‌پژوه در فهرست دانشگاه تهران (12: 2650) این کتاب را با همین کتاب‌شناسی و آغاز به استناد این بیت در آن «بگو واقفا کیست این مقتدا ×× که او را شمرده است نعمت خدا»، «واقفا» دانسته است. وی همچنین ابیات زیر را از آن نقل می‌کند: «زدم دامن عزم را بر میان ×× که نظمی نمایم از آنها بیان / کنم نام آن «جام گیتی نما» ×× نمایم در آن حال ارض و سما»، «از ان بحر درهای صدق و یقین ×× برآورده در مدح یعسوب دین / مسما به «یعقوب نامه» شده ×× کز ان خامه مشکین شمامه شده». قرائن بر آن دلالت دارند که این دو اثر یکی هستند. با این حال در کل در بین نسخه‌ها از بیت دوم به بعد تفاوت دیده می‌شود.
آغاز: نخستین چو گردید جاری قلم ×× به نام جهان آفرین زد رقم
چاپ: تهران، اسلامیه، 1377ق، 256ص
[الذریعه 25/5 و 145/19-146؛ مشار فارسی 1485/2؛ نسخه‌های منزوی 2737/4؛ فهرستواره منزوی 1604/3 و 676/10؛ مشترک پاکستان 1683/12؛ برگل 850/2]
1. تهران؛ شورا؛ شماره نسخه: 13490
آغاز: نخستین چه گردید جاری قلم ×× بنام جهان آفرین زد قلم / پس آنگاه نام پیغمبر نوشت ×× بدو داده شد منصب سرنوشت؛
انجام: هزاران درود و هزاران دگر ×× ز ما بر علی آن شه نامور / هزاران درود و هزار آفرین ×× ز ما تا بر سید المرسلین
خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهیم ساکن کبجدجان، تا: پنج‌شنبه 27 ذیقعده 1216ق؛ جلد: تیماج، قهوه‌ای، 145گ، 23 سطر چهارستونی، اندازه: 21×30سم [ف: 36 - 447]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.