توضیح التذكرة
از نظام الاعرج، حسن بن محمد (د. ۷۲۸ ق)
کتابخانه مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران ·
کتابت حدود ۱۳۰۷ق
نسخ
شناسه‌ی فهارس: #86801
کاتب و کتابت
- کاتب
- بی‌کاتب
- تاریخ کتابت
- حدود ۱۳۰۷ق
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نسخ (خوش) کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۲۲۳ برگ
- شمار سطر
- ۲۰ سطر
- اندازه (سانتی‌متر)
- —
- کاغذ
- —
- جلد
- —
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم دارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رساله‌های این مجموعه ۱۰
نسخه‌هایی از همین کتابخانه که زیر شماره‌ی 1728-عکسی آمده‌اند و در یک مجلد صحافی شده‌اند.
- ۱۷۲۸/۱-عکسی اليومية · رشتی، کاظم بن قاسم ۸۰ برگ
- ۱۷۲۸/۲-عکسی توضیح التذكرة (همین نسخه) · نظام الاعرج، حسن بن محمد ۲۲۳ برگ
- ۱۷۲۸/۳-عکسی اجوبة مسائل محمد بن عبدالعلی قطیفی (2) · احسائی، احمد بن زین الدین ۵ برگ
- ۱۷۲۸/۶-عکسی طهارت و صلاة · محیط کرمانی، محمد حسین بن علی اکبر ۷۰ برگ
- ۱۷۲۸/۷-عکسی الرشيدية · احسائی، احمد بن زین الدین ۵ برگ
- ۱۷۲۸/۷-عکسی فقه الصلاة · رشتی، کاظم بن قاسم ۴۷ برگ
- ۱۷۲۸/۸-عکسی جواب مسائل عظیم آباد · رشتی، کاظم بن قاسم ۲۳ برگ
- ۱۷۲۸/۸-عکسی القطیفیة (1) · احسائی، احمد بن زین الدین ۷۶ برگ
- ۱۷۲۸/۹-عکسی سؤال و جواب (4) · رشتی، کاظم بن قاسم ۲۱ برگ
- ۱۷۲۸/۱۰-عکسی شرح حدیثین · رشتی، کاظم بن قاسم ۹ برگ
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
الحمدلله الذى جعلنا من المتفكرين في خلق الأرض و السموات و شرفنا بالنظر في هيئة الأجرام المبدعات، فهدانا التفكر في المصنوعات و التدبر في امر المدبرات الى وجود صانع قدير حكيم خبير ... و بعد فان احوج خلق الله تعالى الى عفو ربه الحسن بن محمد النيشابورى معروف بنظام ...
انجام نسخه
فی جانب الشمال بين مطلع الاعتدال و مغيبه على توال
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۹، ص ۴۹۰، ردیف ۵۰
● توضیح التذكرة = شرح التذكرة / هیئت / عربی
tawḍīḥ-ut taḏkira = š.-ut taḏkira
نظام الاعرج، حسن بن محمد، - 728؟ قمری
nezām-ol-aʻraj, ḥasan ebn-e moḥammad (- 1328)
وابسته به: التذكرة النصيرية = تذکره نصیریه؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
اهدا به: نظام الدین علی بن محمود رئیس یزدی
تاریخ تألیف: 1 ربیع الاول 711ق
شرحی است کامل بر تذکره نصیریه خواجه نصیر طوسی در هیأت با عناوین «قال، اقول». برخی از نسخ حامل تمام متن است و برخی نسخ به نقل یک جمله یا کلمه‌ای از آغاز و انجام کلام خواجه بسنده کرده است و دیباچه‌های این اثر نیز دو تحریر متفاوت دارد که در یکی اثر را، بنا به اختلاف نسخ، به نظام الدین علی بن محمود یا نظام الدین محمود بن رئیس یزدی اهدا کرده است. در دیگر تحریر کتاب، اثری از اهدای کتاب دیده نمی‌شود. این شرح توضیحی است به اضافه اشکال هندسی که مورد احتیاج بود و مشهور نبوده یا در مجسطی نیامده است. نظام غالباً سخنان خواجه را شرح و ترجمه و گاه نیز بر آن خرده‌گیری دارد و نواقص براهین متن را خود با براهین هندسی تکمیل می‌کند.
آغاز: الحمدلله الذى جعلنا من المتفكرين في خلق الأرض و السموات و شرفنا بالنظر في هيئة الأجرام المبدعات، فهدانا التفكر في المصنوعات و التدبر في امر المدبرات الى وجود صانع قدير حكيم خبير ... و بعد فان احوج خلق الله تعالى الى عفو ربه الحسن بن محمد النيشابورى معروف بنظام ...
انجام: فإن الأعمال بالنيات و بها تجلب البركات.. و الصلوة على الهادي الى أقوم السبل و السلام على من اتبع الهدى.
[الذریعة 492/4 و 51/4 و 462/4؛ ریحانة الادب 198/6؛ کشف الظنون: 1195/2 و 391/1-392؛ معجم المؤلفین: 281/3؛ اعیان الشيعة: 248/5؛ بروکلمان، ذیل 273/2؛ تاریخ علم الفلک فی العراق از عزاوی 47 و 133 و مجله مجمع العلمی دمشق (سال 29)؛ دنا 415/3-417 (59 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح التذكرة تنکابنی، محمد کاظم بن عبدالعلی (-11)
...
49. تهران؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی؛ شماره نسخه: 1728/2-عکسی
آغاز: برابر؛ انجام: فی جانب الشمال بين مطلع الاعتدال و مغيبه على توال.
خط: نسخ خوش، بی‌کا، تا: حدود 1307ق؛ افتادگی: انجام؛ با شکل‌های بسیار زیبا، در پایان «فایده» ای است از «ابن محمد کریم زین العابدین» (کرمانی) در ستاره شناسی به عربی؛ 223ص (362-584)، 20 سطر (11/5×21) [عکسی ف: 1 - 88]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.