بهجت الروح و قوت الارواح
از جرجانی، عبدالمؤمن بن صفی الدین (د. ۴۵۰ ق)
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران ·
کتابت ۱۰۴۶ق
نستعلیق
شناسه‌ی فهارس: #57405
کاتب و کتابت
- کاتب
- عین علی
- تاریخ کتابت
- ۱۰۴۶ق
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نستعلیق کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۲۴ برگ
- شمار سطر
- ۱۴ سطر
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۱۲×۱۸سم
- کاغذ
- سپاهانی
- جلد
- تیماج مشکی مقوایی
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رساله‌های این مجموعه ۳
نسخه‌هایی از همین کتابخانه که زیر شماره‌ی 4854 آمده‌اند و در یک مجلد صحافی شده‌اند.
- ۴۸۵۴/۱ تحفة الملوک · اصفهانی، علی بن ابی فحص ۵۸ برگ
- ۴۸۵۴/۲ بهجت الروح و قوت الارواح (همین نسخه) · جرجانی، عبدالمؤمن بن صفی الدین ۲۴ برگ
- ۴۸۵۴/۳ کرامیه دوره · دوره سفره چی ۶ برگ
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام علی خیر خلقه مظهر لطف حقه محمد و آله الطاهرین أما بعد فهذه رسالة شريفة و جيزة الباهرة فى العلوم الأدوار من قول الحكماء الفلسفة بدلايل المرضية المطبوعة یعنی این رساله ایست بزرگ قلیل اللفظ کثیرالمعنی متبهر در علم موسیقی از کلام حکماء یونان ... اما بعد قال العبد الفقير ... عبدالمؤمن بن صفی الدین بن عزالدین بن قابوس و شمگیر
انجام نسخه
باب در بیان ادوات و آلات طرب که هر کس از حکما کدام آلت طرب ساخته ... فی غرة شهر ربیع الثانی سنة ستة و اربعین و الف
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۶، ص ۱۷۸، ردیف ۱
● بهجت الروح و قوت الارواح = بهجة الارواح / موسیقی / فارسی
bahjat-or rūh va qovvat-ol arvāh = bahjat-ol arvāh
جرجانی، عبدالمؤمن بن صفی الدین، ق5قمری؟
jorjānī, ‘abd-ol-mo’men ebn-e safī-od-dīn (-11c)
نگارنده آن در دیباچه «عبدالمؤمن بن صفی الدین بن اعز الدین بن محی الدین بن نعمة بن قابوس بن وشمگیر جرجانی» یاد شده که این نامه را برای محمود غزنوی (388-421) به نام «بهجة الارواح» نوشته است. از خود نامه گذشته، از سبک پیداست که پس از آن روزگار نگاشته شده چه در آن از عطار نیشابوری (-617) یاد می‌شود و از «منطق الطیر» او می‌آورد و از شیخ العارفین نجم الدین صاحب فصوص روحانی نام می‌برد. نگارنده از امام فخرالدین طاوس هروی و کتابش به نام «تهجی موسیقی» و از فرزند خود ضیاءالدین محمد یوسف و سعدالدین محیی آبادی و شمس الدین کازرونی و میر فخرالدین و اسحاق موصلی و سید حسین اخلاطی یاد کرده و همه را از استادان این هنر دانسته و همچنین از شیخ رئیس و غلام سلطان ملکشاه یاد کرده و در خاتمه بیتی به عربی از ارزقی شاعر آورده است و می‌گوید که باید این هنر را از بازاریان و پیشه‌وران و نادان‌ها و فقیهان و واعظان و زنان و غلامان درم خریده و احمقان مخنث و قرآن خوانان بد و مکاریان و قاضیان دور داشت و در پایان می‌گوید که این دانشمندان افزار موسیقی و طرب بساختند: افلاطون و ارسطو و جالینوس و بوعلی و اسحاق موصلی و ابن طائی و محمد امین طاوس. پیداست که نامه از صفی الدین عبدالمؤمن بن یوسف بن فاخر بلخی ارموی آذربایجانی (613-693) نیست. (دانش پژوه)
دکتر خانلری در پیشگفتار چاپی این کتاب می‌نویسد: «روزگار نگارش آن شناخته نیست، شاید از سده 10 یا 11 ق باشد. نام نگارنده و ممدوح آن هر دو ساختگی است» و سپس پیوندی میان این رساله و «رساله موسیقی» خواجه عبدالرحمان غزنوی از سده دهم نشان می‌دهد. در تأیید مطلب چند نکته اهمیت دارد: 1. تاریخ فوت قابوس (-403ق) و تاریخ فوت سلطان محمود (422ق) است و اینکه عقب پنجم قابوس قبل از سال 422 ق دست به تألیف کتاب بزند، غیرقابل قبول است؛ 2. نثر فارسی متن کتاب، به هیچ وجه با نثر فارسی رایج در زمان غزنویان و بلکه بعد از آن، مطابقت ندارد؛ 3. جو اجتماعی زمان در عصر صفویه، احتمالاً مؤلف را بر آن داشته تا تصنیف این کتاب را، مانند گناهی، به گذشتگان نسبت دهد! این کتاب ظاهراً از زبان عربی و یونانی به فارسی برگردانیده شده است. رساله‌ای است در علم موسیقی و دارای یک «مقدمه» و 10 «باب» و «خاتمه»: مقدمه: در آنکه هر مقامی از چه استخراج کرده اند؛ باب 1. مبداء این علم؛ 2. اقاویل بعضی از حکماء؛ 3. نسبت این علم به وجود انسان؛ 4. نسبت این علم به کواکب سبعه؛ 5. بخور اصول حرکات؛ 6. بیان این علم فی النظم؛ 7. ترکیب پرده به حسب میر عطارد؛ 8. مناسبت هر چه که نغمه گوید؛ 9. بیان اینکه هر پرده چند با تکه بود؛ 10. سلوک صاحب این علم با عامه؛ خاتمه: در نسبت پرده‌ها به کواکب و عناصر و فصول اربعه.
آغاز: الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام علی خیر خلقه مظهر لطف حقه محمد و آله الطاهرین أما بعد فهذه رسالة شريفة و جيزة الباهرة فى العلوم الأدوار من قول الحكماء الفلسفة بدلايل المرضية المطبوعة یعنی این رساله ایست بزرگ قلیل اللفظ کثیرالمعنی متبهر در علم موسیقی از کلام حکماء یونان ... اما بعد قال العبد الفقير ... عبدالمؤمن بن صفی الدین بن عزالدین بن قابوس و شمگیر
چاپ: به تصحیح و مقدمه هـ. ل. رابینو دی برگوماله، تهران، سلسله انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1346 [دنا 550/2 (26 نسخه)؛ الذریعة 162/3]
1. تهران؛ مجلس شورا؛ شماره نسخه: 4854/2
آغاز: برابر؛ انجام: باب در بیان ادوات و آلات طرب که هر کس از حکما کدام آلت طرب ساخته ... فی غرة شهر ربیع الثانی سنة ستة و اربعین و الف .
خط: نستعلیق، کا: عین علی، تا: 1046ق؛ دارای 6 شکل و یک جدول از انتها، مقام‌های موسیقی را در این اشعار شرح داده است و در پایان نام 12 مقام از مقام‌های موسیقی ذکر گردیده است؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی مقوایی، 24ص (60-84 )، 14سطر (6/5×12)، اندازه: 12×18سم [ف: 13-292]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.
پیشنهاد اصلاح
برای ثبت اصلاح وارد شوید یا در یک دقیقه ثبتنام کنید؛ نام شما کنار اصلاحتان منتشر می‌شود.
ورود با حساب گوگل
یا با ایمیل و گذرواژه
حساب دارید؟ ورود