انوار العقول من اشعار وصی الرسول

● انوار العقول من اشعار وصی الرسول = دیوان امیرالمؤمنین علی (ع) / شعر / عربی anwār-ul ‘uqūl min aš‘ār-i waṣī-yir rasūl = d.-e amīr-il-mu’minīn ‘alī بیهقی نیشابوری کیدری، محمد بن حسین، ق6 قمری beyhaqī neyšābūrī keydarī, mohammad ebn-e hoseyn (- 12c) در این که علی (ع) شعری سروده باشد، جاحظ گردآورنده «المائة کلمة» می گوید که او جز رجز نسروده و به گفته ابی عبدربه او از عمر و ابوبکر بهتر شعر می گفت. به نوشته نجاشی (رجال ص 167) عبدالعزیز بن یحیی جلودی بصری (- 332) که کتاب های بسیاری درباره زندگی و خطب و رسائل علی (ع) نوشت، کتاب شعر علی دارد. چیزی که در این باره می توان گفت این است که گذشته از شعرهای رزمی و رجز و شاید هم برخی از شعرهای مربوط به زندگی فردی و اجتماعی آن روزگار، دیگر شعرها شاید از دیگران بوده و علی (ع) خوانده و انشاد کرده است و برخی هم گویا سروده دیگران از روی سخنان منثور او و بسیاری از آنها هم سروده دیگران است و به او نسبت داده اند. مجلسی در بحار (16: 1) می گوید که نسبت این دیوان به علی (ع) شهرت دارد و بسیاری از شعرهای آن در دیگر کتاب ها روایت شده ولی دشوار است که همه آنها را از علی (ع) بدانیم و از معالم برمی آید که دیوان از فنجکردی شیعی است و نجاشی از کتاب های جلودی شعر علی برشمرده است. عاملی در امل الامل (ص 517) گردآورنده دیوان را نشناخته است. علامه تهرانی در الذریعه (9: 101) از دیوان های علی (ع) گردآورده جلودی و فنجکردی و ابن الشجری و گمنام یاد کرده است. (دانش پژوه) تدوین هایی گوناگون از اشعار منسوب به امیرالمؤمنین (ع) سراغ داریم: نخستین گرد آوری از عبدالعزیز جلودی (-322ق) است؛ دومین گردآوری از ابوالحسن علی بن احمد بن محمد فنجگردی نیشابوری (-513ق) است، با نام «تاج الاشعار یا سلوة الشیعة». این دیوان نخستین مأخذ کیدری در تدوین «انوار العقول» بوده و نسخه‌های متعددی از آن باقی مانده و در گنجینه بهارستان و میراث حدیث شیعه به چاپ رسیده است. دومین مأخذ «انوار العقول»، «دیوان امیرالمؤمنین» تدوین شده یکی از اعلام بوده که از «سلوة الشیعة» فنجگردی بزرگ‌تر بوده است. سومین مأخذ «انوار العقول»، دیوان امیرالمؤمنین (ع) گردآوری ابن الشجری هبة الله بن علی بن محمد (-543ق) است. کیدری نیز مجموعه دیگری از اشعار منسوب به حضرت علی (ع) گرد آورده، با نام «الحدیقة الانیقة». در دوره‌های اخیر نیز جمعی از دانشوران همچون ملاقاسم خوانساری، شیخ محمد بن علی مدرس خیابانی، سید محسن امین عاملی، به گردآوری اشعار منسوب به حضرت امیر اهتمام نموده‌اند. «انوار العقول فی اشعار وصی الرسول» دیوان مفصلی است شامل حدود 500 قطعه از اشعار منسوب به امام علی (ع) به ترتیب الفبایی قافیه‌ها و با ذکر مأخذ بسیاری از اشعار. درباره انتساب اشعار به امام علی (ع) و سیر تاریخی تدوین دیوان‌ها و کتاب‌شناسی و نسخه‌شناسی آنها، در کتاب‌ها و مقالات تخصصی مباحث فراوانی مطرح شده است. (حافظیان) آغاز: بسم الله (الحمدلله) الذی دانت لعزته الجبابرة و تضعضعت دون عظمته الاکاسرة و اتضحت الاعلام علی تزوده بالهیته و تحیرت الاوهام فی کنه هویته ... و بعد فقد تحقق ان اعلم انفس ما یتنافس فیه انفس العاقلین و اشرف ما یرغب فیه قلوب الراغبین اذبه قوام الدینا و الدین و نظام العالمین و له مسالک لابد لطالبه ان یسلکها کی یحصل امانیه و یدرکها ... رأیت بعد ان اسمی هذا المجموع بانوار العقول من اشعار وصی الرسول و الله تعالی الموفق لما یزلف الیه و هو حسبی و نعم الوکیل. بسمله. قال امیرالمؤمنین و ارث علم النبیین و قائد الغر المحجلین و افضل الخلق بعد رسول رب العالمین علی بن ابی طالب علیه افضل صلوة المصلین-و له علیه السلام: الناس من جهة التمثال اکفاء ×× ابوهم ادم و الام حواء / فان یکن لهم فی اصلهم شرف ×× یفاخرون به فالطین و الماء ... چاپ: تهران، انتشارات اسوه وابسته به سازمان اوقاف، 1373ش؛ بیروت، 1419ق؛ ایران، سنگی، 1300ق، خشتی؛ تهران، 1277ق، وزیری کوچک [دنا 255/2 (63 نسخه)؛ الذریعة 431/2-434؛ ریحانة الادب 310/3؛ روضات الجنات 299/6؛ معجم المؤلفین 8/9-237؛ کشف الحجب 68؛ ایضاح المکنون 144/1؛ پژوهشی درباره دیوان امام علی علیه السلام محمد حسین حسینی جلالی، ترجمه جویا جهانبخش، فصلنامه آینه پژوهش، ش 46؛ دیوان امام علی علیه السلام، ترجمه و تصحیح دکتر ابوالقاسم امامی، انتشارات اسوه، تهران، 1375ش؛ شرح دیوان منسوب به امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب، سید محمد مهدی جعفری، فصلنامه آینه میراث، ش 22؛ قطب الدین کیدری و انوار العقول، جویا جهانبخش، فصلنامه علوم حدیث، ش12؛ تحقیقات ادبی یا سخنانی پیرامون شعر و شاعری، کیوان سمیعی: ص 355-357؛ دانشنامه امام علی علیه السلام ج 12، مقاله دیوان امام علی علیه السلام، مهدی مهریزی: ص 213-242؛ مشار عربی ص 377] شرح و حواشی: 1- ترجمه منظوم دیوان امام علی (ع) 2- انوار العقول من اشعار وصی الرسول (ترجمه) = ترجمه دیوان حضرت علی بن ابی طالب 3- انوار العقول من اشعار وصی الرسول (ترجمه)