اسکندریه
از جرجانی، علی بن محمد (۷۴۰–۸۱۶ ق)
کتابخانه دانشگاه اصفهان، اصفهان ·
کتابت ذیقعده ۱۱۸۰ق
نسخ
شناسه‌ی فهارس: #33039
کاتب و کتابت
- کاتب
- بی‌کاتب
- تاریخ کتابت
- ذیقعده ۱۱۸۰ق
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نسخ کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۱۲ برگ
- شمار سطر
- —
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۱۱×۱۷/۵سم
- کاغذ
- —
- جلد
- تیماج زرشکی مجدول
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده دارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی دارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رساله‌های این مجموعه ۱۰
نسخه‌هایی از همین کتابخانه که زیر شماره‌ی 204 آمده‌اند و در یک مجلد صحافی شده‌اند.
- ۲۰۴/۱ مقصد الاقصی · نسفی، عزیزالدین بن محمد ۶۰ برگ
- ۲۰۴/۲ اصطلاحات صوفیان · عراقی، ابراهیم بن بزرگمهر ۱۳ برگ
- ۲۰۴/۳ مرآة المحققین · شبستری، محمود بن عبدالکریم ۱۷ برگ
- ۲۰۴/۴ اسکندریه (همین نسخه) · جرجانی، علی بن محمد ۱۲ برگ
- ۲۰۴/۵ الهی نامه · انصاری، عبدالله بن محمد ۵ برگ
- ۲۰۴/۶ لوایح · جامی، عبدالرحمن بن احمد ۱۸ برگ
- ۲۰۴/۷ کنز السالکین · انصاری، عبدالله بن محمد ۲۱ برگ
- ۲۰۴/۸ اوصاف الاشراف · نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد ۲۵ برگ
- ۲۰۴/۹ الانصاف · فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی
- ۲۰۴/۱۰ الاجوبة المسکتة · غزالی، محمد بن محمد ۸ برگ
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۳، ص ۵۱۰، ردیف ۳۵
● اسکندریه = جواب سؤالات اسکندر = پرسش و پاسخ = مبدأ و معاد = اصول دین / کلام و اعتقادات / فارسی
eskandarīye = javāb-e so'ālāt-e eskandar = porseš v-a pāsox = mabda' v-a ma'ād = osūl-e dīn
جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, 'alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
پاسخ پرسش‌های کلامی و فلسفی است که امیر اسکندر بن عمر بن امیر تیمور گرگان (حکمران فارس و عراق عجم در سال‌های 715-718ق) در 815 ق [در برخی نسخه‌ها 818 آمده است که با تاریخ وفات جرجانی نمی‌خواند] از اصفهان برای سید شریف به شیراز فرستاد، در یک «مقدمه» و هشت «فصل» و یک «خاتمه»: مقدمه در تمهید معذرت جهت قصور ادراک و عبارت؛ 1. مقصود آفرینش؛ 2. آفریده اول؛ 3. چگونگی ترکیب روح و جسد؛ 4. ثواب و عقاب؛ 5. فرشته؛ 6. حقیقت شیطان؛ 7. صراط و سؤال و میزان؛ 8. معراج؛ خاتمه: در وصیت مشایخ. در این رساله سید شریف جرجانی اصول دین و مسائل اعتقادی را با اختصار به روش اهل ظاهر و متشرعین بیان کرده است و پس از آن به روش حکما و اهل معنی تأویل می‌کند. در برخی نسخه‌ها آمده است که وی این رساله را برای «سلطان سعید طغرل» نگاشته است، که ممکن است تعبیر دیگری از نام اسکندر بن عمر باشد، چرا که در برخی نسخه‌ها از وی با عنوان «سلطان سعید میرزا اسکندر» نام برده شده است. این رساله در جلد اول فهرست آستان قدس با عنوان «اصول دین (رساله)» معرفی شده است، و هر چند در جلد چهارم آن فهرست (ص21) به غلط بودن عنوان اذعان شده، عنوان نادرست به نسخه‌های منزوی و از آنجا به دیگر فهرست‌ها راه یافته است.
آغاز: 1.(آغاز پرسش‌ها): اول در باب آفرینش که منظور از آفرینش چه بود و سببی که باعث آفرینش بود چه بود. اول مخلوقات و سبب تقدم او بر خلق چه بود .... (آغاز پاسخ‌ها): بسمله، در تمهید معذرت جهت قصور ادراک و عبارت اکابر علماء بحث و فکرت تصریح کرده‌اند که بطریق تأمل و نظر و مباحث حقائق اشیاء و احوال آن را بر سبیل اجمال توان دانست. [بسیاری از نسخه‌ها با پاسخ‌ها شروع می‌شوند و پرسش‌ها را ندارند]
[دو آغاز زیر در برخی نسخه‌ها در ابتدای رساله آمده است]
2. بسمله. و مقتضای فرمان بندگی حضرت سلطان جلالی خلد الله ملکه و خلافته کلمه‌ای چند از اقوال اصحاب ظاهر و تاویل بدان وجه که مسموع بود مکتوب گشت با وجود فتور در ادراک و قصور در عادات.
3. حمد بیحد مر حضرت باری را که عین بصیرت انسان را جهت دریافتن حقایق و دقایق منور و روشن گردانید.
انجام: 1. لکن درین صورت بعضی از اصحاب ریاضت را که از بدن بکلی منخلع شده‌اند لمعه‌ای از مراتب چون برق خاطف ظهور کند و اشارت ایشان به توحید از آنجا ناشی گردد و الله الموفق للصواب و الیه المرجع و المآب
2. و کمال فرشتگان مقرب ثابت است بی‌تغیر زیاده و نقصان پس جبرئیل در مثل این حالت مصاحب نباشد، و الله اعلم بالصواب [به نظر این پایان مربوط به پایان فصل هشت و قبل از خاتمه می‌باشد]
چاپ: توسط محمود فاضل، در محقق‌نامه، جلد دوم، ص 1389-1447
[الذریعه 24: 101 با عنوان «نخستین آفریده»؛ نسخه‌های منزوی 732/2 و 736؛ فهرستواره منزوی 70/6 (40 نسخه)، 73/6 با عنوان «اصول دین» و 154/6 با سرآغاز دوم با عنوان «رساله فلسفی»؛ دنا 814/1-816 (75 نسخه)؛ نیز نگاه کنید به جلد اول این مجموعه ذیل «آفرینش = صنع و صانع» از سید شریف جرجانی که شباهت‌هایی با این رساله دارد]
...
35. اصفهان؛ دانشگاه اصفهان؛ شماره نسخه: 204/4
خط: نسخ، بی‌کا، تا: ذیقعده 1180ق، مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی مجدول، 12گ (91ر-102پ)، اندازه: 11×17/5سم [ف: 1 - 153]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.