غریب القرآن
از سجستانی، محمد بن عزیر (د. ۳۳۰ ق)
کتابخانه مسجد اعظم، قم ·
کتابت ۱۲۴۲ق
نسخ
شناسه‌ی فهارس: #221231
کاتب و کتابت
- تاریخ کتابت
- ۱۲۴۲ق
- محل کتابت
- شیراز
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نسخ کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۱۴۷ برگ
- شمار سطر
- ۱۱ سطر
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۱۱×۱۶سم
- کاغذ
- —
- جلد
- تیماج قهوه‌ای
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده دارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
الحمد لله رب العالمين ... هذا تفسير غريب القرآن ألف على حروف المعجم ليقرب تناوله و يسهل حفظه على من اراده و بالله جل ثنائه التوفيق و العون و له القوة و الحول و حسبنا الله وحده بسم الله الرحمن الرحيم الالف المفتوحة: الم و ساير حروف الهجا في اوائل السور، كان بعض المفسرين يجعلها
انجام نسخه
الياء المكسورة يقال ليس في العربية كلمة أولها ياء مكسورة الايسار و يسار لليسر.
مهرها، تملک‌ها و وقف‌نامه‌ها ۱
- مهر: «ابوالحسن الحسینی دست غیب ۱۳۲۰» (بیضی)
متن مأخذ
فهرست کتابخانه مسجد اعظم، چاپ ۱۳۸۸
ج ۱، ص ۳۹۳
۵۰۶- غریب القرآن = نزهة القلوب (علوم قرآن، عربی)
از: ابوبکر محمد بن عزیز سجستانی، (م ۳۳۰ ق)
کتابی است در تبیین و توضیح معانی الفاظ غریب قرآن کریم که به ترتیب حروف تهجی نگاشته و نگارش آن پانزده سال طول کشیده و پس از اتمام آن را بر استادش «ابن انباری» تقدیم و عرضه کرده است.
]آستان قدس ۱۳-۵۴ ـ مشار عربی -۶۵۰ ـ کشف الظنون ۲-۱۲۰۸ ـ الذریعة ۱۶-۴۹
دانشگاه تهران ۱۲- ۲۷۵۰[.
آغاز: «اخبرنی السیّد الا وحد العالم رضی الدّین عمید الرؤسا ابومنصور هبة اللّه ابن حامد بن احمد بن ایّوب بن علی بن ایّوب ادام اللّه علوّه قرأ علیه فی شوّال من سنه اثنین وستمأئه و... الحمد للّه رب العالمین... هذا تفسیر غریب القرآن الف علی حروف المعجم...».
انجام: «... بالنّبی صلّی اللّه علیه وآله وسلّم... یوفضون یسرعون المکسورة قیل لیس فی العربیة کلمة اوّلها یاء مکسورة... الیسری».
ش ۲۹۴۹، ۱۴۷ برگ، ۱۱×۱۶. نسخ محمد عبدالحسین بن محمد باقر شیرازی در ۱۲۴۲ در دار العلم شیراز. تصحیح شده با مهر بیضوی «ابوالحسن الحسینی دست غیب ۱۳۲۰».
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۲۳، ص ۴۰۶، ردیف ۶۳
● غریب القرآن = نزهة القلوب و فرحة المكروب فى تفسیر غرائب القرآن = غرائب القرآن / لغت، علوم قرآن / عربی
ġarīb-ul qur’ān = nuzhat-ul qulūb wa farḥat-ul makrūb fī tafsīr-i ġarā’ib-il qur’ān = ġarā’ib-ul qur’ān
سجستانی، محمد بن عزیر، - 330 قمری
sajestānī, mohammad-e bn-e ‘ozeyr (- 942)
در تفسیر غریب قرآن به ترتیب حروف معجم. طرز این تفسیر این است که کلمات مشکله قرآنی را به ترتیب حروف الفبا مرتب ساخته و آنها را به عبارات ساده بیان می کند و در حقیقت یک لغت قرآنی است. در این موضوع بسیاری از بزرگان کتاب نوشته‌اند و کشف الظنون جمعی را در 158/2 که قدیمی‌ترین آنها ابان بن ثعلب بن ریاح بن سعد بکری (- 141) و قریب‌ترین آنها به زمان ما زین الدین عبدالرحیم بن حسین عراقی (- 806ق) می‌باشد نام برده و می گوید که ابن اثیر هم جمعی دیگر را ذکر کرده است و غریب القرآن سجستانی مشهورترین کتب مؤلفه در این موضوع که تألیف آن پانزده سال به طول انجامیده و پس از اتمام آن را به استادش «ابن انباری» تقدیم و عرضه کرده است و مفردات راغب بهترین آنها می‌باشد. فخرالدین طریحی، محدث و لغوی معروف (صاحب مجمع البحرین)، کتاب نزهة الخاطر یا غریب القرآن خود را نیز بر اساس این کتاب نهاده و بر آن اعتماد شایسته‌ای نموده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... هذا تفسير غريب القرآن ألف على حروف المعجم ليقرب تناوله و يسهل حفظه على من اراده و بالله جل ثنائه التوفيق و العون و له القوة و الحول و حسبنا الله وحده بسم الله الرحمن الرحيم الالف المفتوحة: الم و ساير حروف الهجا في اوائل السور، كان بعض المفسرين يجعلها
انجام: الياء المكسورة يقال ليس في العربية كلمة أولها ياء مكسورة الايسار و يسار لليسر.
چاپ: بیروت، 1410ق، یوسف عبدالرحم المرعشی، سنگی؛ بولاق، 1295ق در حاشیه «تبصیر الرحمن و تیسیر المنان» علی بن احمد معروف به مخدوم علی مهمايمى؛ قاهره، مطبعة السعاده، 1325 و 1326ق؛ به تحقیق یوسف عبدالرحمان المرعشی، بیروت، دار المعرفة، الطبع الاول 1410
[الذريعة 122/24 و 49/16؛ کشف الظنون 1208/2؛ دنا 793/7-795 (75 نسخه)؛ مكتبة اميرالمؤمنين 472/4؛ الاوقاف العامة بغداد 164/1 و 165]
شرح و حواشی:
1- نزهة الخاطر و سرور الناظر و تحفة الحاضر و متاع المسافر = ربيع الاخوان الموضح لكلمات القرآن؛ طریحی، فخرالدین بن محمد (1087-979)
...
63. قم؛ اعظم قم؛ شماره نسخه: 2949
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد عبدالحسین بن محمدباقر شیرازی، تا: 1242ق، جا: شیراز؛ مصحح؛ مهر: «ابوالحسن الحسینی دست غیب 1320» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه‌ای، 147گ، 11 سطر، اندازه: 11×16سم [ف مخ: 4 - 1426]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.