شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:
دیوان گلشن
پیوند کوتاه:
/m/147489
نشانهای نسخهشناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
—
نگاره و نقاشی
—
تصحیحشده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
✓
سطور مجدول (جدولبندی)
—
دارای رکابه (پایصفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- بیکاتب
- تاریخ کتابت:
- 1240-1280ق (1240 هـ.ق)
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 1 (در فنخا)
ویژگیهای مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- شکسته نستعلیق
- تعداد برگ و سطر:
- 322 برگ • 30 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتیمتر):
- 11×17/5سم
- کاغذ و جلد:
- فرنگی • تیماج قهوهای
آغاز نسخه
« چه نویسم که دل از داغ جدایی چون است ×× بقلم راست نیاید که ز حد بیرون است »
انجام نسخه
« رفتم از راه خرابات وره میخانه ×× که درین دخمه نگردیده کسی هرگز گم
دیوانی است مشتمل بر قصاید و قطعات و غزلیات و مثنوی و رباعیات و افراد به خط سراینده که بدون هیچ ترتیب خاصی نوشته است. تخلص شاعر همه جا گلشن است و از ماده تاریخهایی که در این دیوان وجود دارد تاریخ تصنیف از 1240 تا 1280 است، در حاشیه صفحه 6 مینویسد: «این غزلیات را ذوبحرین ساختهام و مشق کردهام، بگلشن ایراد مگیرید بنده شاعر نبودم از جهة مشغولی خود ساختهام ادعا نداشتم و السلام». اشعار شعرای متخلص به گلشن که در قرن 13 میزیستند و در تذکرهها درج شده است با اشعار این نسخه مطابقه گردید تطبیق نکرد. قصاید و قطعات این دیوان در مدح: چهارده معصوم، ناصرالدینشاه و اشخاصی با نام: علی اکبر، رضا، ابراهیم، سلیمان خاص و محسن، و در هجو: رجبعلی فقیه، شکرالله شیرازی و غیره است. در یک قطعه از زین العابدین تقاضای تریاک کرده است و قطعه دیگری هم در نکوهش تریاک و ابتلای خود بدان دارد و در دو مورد به یغما اظهار ارادات کرده است. غلط املایی زیاد دارد و در بیشتر موارد بهجای کسره اضافه یا آورده است مانند: «دو رند مست خراباتی از جهان رفتند ×× که شعر هر دو بود کاینات را رونق / یکیش حضرت قاعانی و دویم یغما ×× که هر دو در رمضان بودهاند مست عرق / وی بمدح شهی دین قصیدهها گفتند ×× که خوارجی ببدن چاک میزند ملحق؟»، اشعار متوسط و تعداد ابیات 10000 بیت است »
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
رقم مصنف، چلیپا عمودی افقی در متن حاشیه نوشته شده
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرستنگاری:
فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 15 • صفحه 764 • ردیف 1
متن فنخا:
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2483
آغاز: چه نویسم که دل از داغ جدایی چون است ×× بقلم راست نیاید که ز حد بیرون است؛ انجام: رفتم از راه خرابات وره میخانه ×× که درین دخمه نگردیده کسی هرگز گم
دیوانی است مشتمل بر قصاید و قطعات و غزلیات و مثنوی و رباعیات و افراد به خط سراینده که بدون هیچ ترتیب خاصی نوشته است. تخلص شاعر همه جا گلشن است و از ماده تاریخهایی که در این دیوان وجود دارد تاریخ تصنیف از 1240 تا 1280 است، در حاشیه صفحه 6 مینویسد: «این غزلیات را ذوبحرین ساختهام و مشق کردهام، بگلشن ایراد مگیرید بنده شاعر نبودم از جهة مشغولی خود ساختهام ادعا نداشتم و السلام». اشعار شعرای متخلص به گلشن که در قرن 13 میزیستند و در تذکرهها درج شده است با اشعار این نسخه مطابقه گردید تطبیق نکرد. قصاید و قطعات این دیوان در مدح: چهارده معصوم، ناصرالدینشاه و اشخاصی با نام: علی اکبر، رضا، ابراهیم، سلیمان خاص و محسن، و در هجو: رجبعلی فقیه، شکرالله شیرازی و غیره است. در یک قطعه از زین العابدین تقاضای تریاک کرده است و قطعه دیگری هم در نکوهش تریاک و ابتلای خود بدان دارد و در دو مورد به یغما اظهار ارادات کرده است. غلط املایی زیاد دارد و در بیشتر موارد بهجای کسره اضافه یا آورده است مانند: «دو رند مست خراباتی از جهان رفتند ×× که شعر هر دو بود کاینات را رونق / یکیش حضرت قاعانی و دویم یغما ×× که هر دو در رمضان بودهاند مست عرق / وی بمدح شهی دین قصیدهها گفتند ×× که خوارجی ببدن چاک میزند ملحق؟»، اشعار متوسط و تعداد ابیات 10000 بیت است؛ خط: شکسته نستعلیق، بیکا، تا: 1240-1280ق؛ رقم مصنف، چلیپا و عمودی و افقی در متن و حاشیه نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوهای، 322ص، 30 سطر (9/5×16)، اندازه: 11×17/5سم [ف: 8 - 178]