نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:

دیوان گلشن

/m/147489
کتابخانه و مخزن نگهداری: مجلس
شهر و کشور: تهران
شماره نسخه: 2483

نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی

اصل نسخه (دستخط مؤلف) —
حواشی به خط مؤلف —
تذهیب و سرلوح —
نگاره و نقاشی —
تصحیح‌شده (مصحح) —
دارای حواشی (محشی) ✓
سطور مجدول (جدول‌بندی) —
دارای رکابه (پای‌صفحه) —
مقابله و بلاغ —
چاپ عکسی / فاکسیمیله —

مشخصات کاتب و تاریخ کتابت

نام کاتب:
بی‌کاتب
تاریخ کتابت:
1240-1280ق (1240 هـ.ق)
محل کتابت:
نامشخص
ردیف ثبت در مأخذ:
ردیف 1 (در فنخا)

ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه

نوع و اقلام خط:
شکسته نستعلیق
تعداد برگ و سطر:
322 برگ • 30 سطر
ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
11×17/5سم
کاغذ و جلد:
فرنگی • تیماج قهوه‌ای

آغاز نسخه

« چه نویسم که دل از داغ جدایی چون است ×× بقلم راست نیاید که ز حد بیرون است »

انجام نسخه

« رفتم از راه خرابات وره میخانه ×× که درین دخمه نگردیده کسی هرگز گم دیوانی است مشتمل بر قصاید و قطعات و غزلیات و مثنوی و رباعیات و افراد به خط سراینده که بدون هیچ ترتیب خاصی نوشته است. تخلص شاعر همه جا گلشن است و از ماده تاریخ‌هایی که در این دیوان وجود دارد تاریخ تصنیف از 1240 تا 1280 است، در حاشیه صفحه 6 می‌نویسد: «این غزلیات را ذوبحرین ساخته‌ام و مشق کرده‌ام، بگلشن ایراد مگیرید بنده شاعر نبودم از جهة مشغولی خود ساخته‌ام ادعا نداشتم و السلام». اشعار شعرای متخلص به گلشن که در قرن 13 می‌زیستند و در تذکره‌ها درج شده است با اشعار این نسخه مطابقه گردید تطبیق نکرد. قصاید و قطعات این دیوان در مدح: چهارده معصوم، ناصرالدینشاه و اشخاصی با نام: علی اکبر، رضا، ابراهیم، سلیمان خاص و محسن، و در هجو: رجبعلی فقیه، شکرالله شیرازی و غیره است. در یک قطعه از زین العابدین تقاضای تریاک کرده است و قطعه دیگری هم در نکوهش تریاک و ابتلای خود بدان دارد و در دو مورد به یغما اظهار ارادات کرده است. غلط املایی زیاد دارد و در بیشتر موارد به‌جای کسره اضافه یا آورده است مانند: «دو رند مست خراباتی از جهان رفتند ×× که شعر هر دو بود کاینات را رونق / یکیش حضرت قاعانی و دویم یغما ×× که هر دو در رمضان بوده‌اند مست عرق / وی بمدح شهی دین قصیده‌ها گفتند ×× که خوارجی ببدن چاک میزند ملحق؟»، اشعار متوسط و تعداد ابیات 10000 بیت است »
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
رقم مصنف، چلیپا عمودی افقی در متن حاشیه نوشته شده
فنخا مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:

فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

جلد 15 • صفحه 764 • ردیف 1
متن فنخا:
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2483 آغاز: چه نویسم که دل از داغ جدایی چون است ×× بقلم راست نیاید که ز حد بیرون است؛ انجام: رفتم از راه خرابات وره میخانه ×× که درین دخمه نگردیده کسی هرگز گم دیوانی است مشتمل بر قصاید و قطعات و غزلیات و مثنوی و رباعیات و افراد به خط سراینده که بدون هیچ ترتیب خاصی نوشته است. تخلص شاعر همه جا گلشن است و از ماده تاریخ‌هایی که در این دیوان وجود دارد تاریخ تصنیف از 1240 تا 1280 است، در حاشیه صفحه 6 می‌نویسد: «این غزلیات را ذوبحرین ساخته‌ام و مشق کرده‌ام، بگلشن ایراد مگیرید بنده شاعر نبودم از جهة مشغولی خود ساخته‌ام ادعا نداشتم و السلام». اشعار شعرای متخلص به گلشن که در قرن 13 می‌زیستند و در تذکره‌ها درج شده است با اشعار این نسخه مطابقه گردید تطبیق نکرد. قصاید و قطعات این دیوان در مدح: چهارده معصوم، ناصرالدینشاه و اشخاصی با نام: علی اکبر، رضا، ابراهیم، سلیمان خاص و محسن، و در هجو: رجبعلی فقیه، شکرالله شیرازی و غیره است. در یک قطعه از زین العابدین تقاضای تریاک کرده است و قطعه دیگری هم در نکوهش تریاک و ابتلای خود بدان دارد و در دو مورد به یغما اظهار ارادات کرده است. غلط املایی زیاد دارد و در بیشتر موارد به‌جای کسره اضافه یا آورده است مانند: «دو رند مست خراباتی از جهان رفتند ×× که شعر هر دو بود کاینات را رونق / یکیش حضرت قاعانی و دویم یغما ×× که هر دو در رمضان بوده‌اند مست عرق / وی بمدح شهی دین قصیده‌ها گفتند ×× که خوارجی ببدن چاک میزند ملحق؟»، اشعار متوسط و تعداد ابیات 10000 بیت است؛ خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، تا: 1240-1280ق؛ رقم مصنف، چلیپا و عمودی و افقی در متن و حاشیه نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه‌ای، 322ص، 30 سطر (9/5×16)، اندازه: 11×17/5سم [ف: 8 - 178]