دانشنامه علائی
از ابن سینا، حسین بن عبدالله (۳۷۰–۴۲۸ ق)
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران ·
کتابت ۱۱ جمعه شوال ۱۲۸۶ق
نستعلیق شکسته
شناسه‌ی فهارس: #132827
کاتب و کتابت
- کاتب
- عباسعلی
- تاریخ کتابت
- ۱۱ جمعه شوال ۱۲۸۶ق
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نستعلیق شکسته در فهرست خطوط: شکسته نستعلیق کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۱۵۰ برگ
- شمار سطر
- ۱۵ سطر
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۱۰/۵×۱۶/۵سم
- کاغذ
- فرنگی نباتی
- جلد
- تیماج عنابی
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
بسمله: الصلوة علی نبیه محمد و آله الطاهرین فرمان بزرگ آمد از خداوند امیر جلیل
انجام نسخه
تا اینجا بس بود سخن گفتن اندر علم طبیعی و بیانرا جایگاهی دیگر است.
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۱۴، ص ۲۹۰، ردیف ۱۸
● دانشنامه علائی = حکمت علائی / چند دانشی / فارسی
dāneš-nāme-ye ‘alā’ī = hekmat-e ‘alā’ī
ابن سینا، حسین بن عبدالله، 370؟ - 428 قمری
ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038)
به دستور: علاء الدوله ابوجعفر محمد بن دشمنز یار معروف به ابن کاکویه صاحب اصفهان (- 433)
کتابی در منطق و طبیعی و حکمت الهی و هیئت و هندسه و حساب و موسیقی. در دیباچه چنین مذکور است: «فرمان بزرگ خداوند ما ملک عدل مؤید منصور عضد الدین علاء الدولة و فخر الملة و تاج الائمة ابوجعفر محمد بن دشمنیر از مولی امیر المؤمنین ... آمد به من بنده و خادم درگاه وی که یافته‌ام اندر خدمت وی همه کامهای خویش از ایمنی و بزرگی و شکوه و کفایت و برداختن به علم و نزدیک داشتن مر خادمان مجلس وی را کتابی تصنیف کنم به پارسی دری». شهمردان صاحب نزهت نامه علائی می‌گوید: «و شنیدم که خداوند ماضی علاء الدولة قدس الله روحه و بقاء دولت خداوند به او جاودانه پاینده و باقی باد خواجه رئیس بوعلی سینا را گفت اگر علوم اوایل به عبارت پارسی بودی من توانستمی دانستن و بدین سبب به حکم فرمان دانشنامه علائی ساخت و چون بپرداخت و عرضه کرد از آن هیچ در نتوانست یافتن». بعضی گفته‌اند هنگامیکه روزگار ابن سینا سپری گشت سه قسمت منطق و حکمت الهی و طبیعی بجای مانده و باقی دستخوش حوادث ایام شده بود، عبدالواحد بن محمد فقیه جوزجانی از خواص اصحاب و شاگردان شیخ مباحث حساب و هیئت و ریاضی و موسیقی آن را از الشفاء و رسائل دیگر شیخ الرئیس به پارسی ترجمه کرده و این کتاب را به پایان رسانیده است. (یوسف اعتصامی)
کتاب دانشنامه یگانه تصنیف فارسی شیخ است که در انتساب آن به شیخ تردید نشده و در جمیع نسخ قدیمی فهرست آثار شیخ با قید اینکه فارسی است نام برده شده و نخستین کتاب جامعی است که به فارسی در جمیع علوم نظری متداول آن زمان نوشته شده و تا امروز باقی است.
آغاز: سپاس و ستایش مر خداوند آفریدگار بخشاینده خرد را و درود بر پیامبر گزیده وی محمد مصطفی و بر اهل بیت و یاران وی ... آغاز بخش حکمت: حمد له. صلات. آغاز علم برین نخستین فصل اندر چندی علم‌های حکمت هر علمی را چیزی هست که اندر آن علم از حال وی آگاهی جویند ...
انجام: تا اینجا بس بود سخن گفتن اندر علم طبیعی و بیانرا جایگاهی دیگر است.
چاپ: تهران، انجمن آثار ملی: 1331، به تصحیح محمد معین، محمد مشکوة و مجتبی مینوی؛ حیدرآباد دکن، سنگی، 1309، وزیری کوچک، 4+137صص
[الذریعة 47/8؛ دکتر مهدوی ص 101-113؛ قنواتی ص 100-110؛ دنا 1091/4-1092 (26 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- شرح دانشنامه علائی
...
18. تهران؛ شورا؛ شماره نسخه: 2987
آغاز: بسمله: الصلوة علی نبیه محمد و آله الطاهرین فرمان بزرگ آمد از خداوند امیر جلیل؛ انجام: برابر
شامل منطق و طبیعیات است؛ خط: نستعلیق شکسته، کا: عباسعلی، تا: 11 جمعه شوال 1286ق؛ کاغذ: فرنگی نباتی، جلد: تیماج عنابی، 150ص، 15سطر، اندازه: 10/5×16/5سم [ف: 10 - 433]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.