جنگ

249. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16951 احتمالاً از ملا محمد مهدی نام از علمای اهل ذوق نیمه سده سیزدهم. بیاضی است شامل اشعار و مطالب منثور بیشتر در منقبت و تعزیت خاندان حضرت رسول (ص) به ویژه امیرالمؤمنین علی (ع) و امام حسین (ع) و یارانش به زبان فارسی و عربی با خطوط مختلف به این شرح: - چند مرثیه و سوگنامه از شاعری بنام خاکی شامل تضمین و قصیده و مثنوی (ص 4-19) از جمله تضمین غزل حافظ با مطلع «ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی». آغاز: گفتا بفغان زینب کای شاه نکورایی ×× گردم بفدای تو گر روی تو بنمایی؛ قصیده کوتاهی با مضمون واقعه عاشورا و با صنعت شعری جناس مکرر، با بیتی جدا در ابتدا (ص 8-9)، بیت منفرد: آن شب به شوق راز به خلوت نماز کرد ×× روی نیاز جانب آن بی نیاز کرد. مطلع قصیده: از مکه شد به کوفه چو آن کاروان روان ×× بستند بهر قتل همه شامیان میان. پایان اشعار خاکی: به آن نوری که سر زد در سر طور ×× مرا در حشر با حر ساز محشور، انجامه: تم فی یوم الثالث اربع عشر شهر شعبان المعظم 1261؛ - قصیده کوتاهی از مقبل به مطلع «ای برآرنده جاه تو رسول اللهی ×× منصب خاص جلال تو حبیب اللهی» (ص 2)، انجام: یا نبی از کرمت مقبل غفلت زده را ×× بچشان نشئه ای از کیفیت آگاهی؛ - تضمین غزلی از سعدی، با مطلع «اگرم حیوه بخشی و گرم هلاک خواهی» با بیتی مجزا در آغاز، در طلیعه نوشته شده از صائب (ص 21-22)؛ تک بیت: آن نوعروس ناشاد چون در عزای داماد ×× از دیده سیل خون راند این نوحه حزین خواند. آغاز تضمین: تو روی بسوی مقتل ننمائی ام نگاهی ×× که نهان زچشم گریان بکشم ز سینه آهی. انجامه: حرره العبد الاقل الحقیر الجانی الحاج میرزا هادی؛ - مخمس جامی با مطلع «الا ای خسرو شیرین شمایل ×× فراق همدمانت کار مشکل» (ص22-24)، انجام: تو می نوشی به کنج دست و جامی ×× بکنج محنت و غم زهر قاتل؛ - دو غزل از حافظ با مطالع: «ای دل ریش مرا با لب تو حق نمک » و «آن سیه چرده که شیرینی عالم با اوست» (ص 25)؛ - تضمین داستانی از بوستان سعدی. آغاز: در آن کلبه مستمند حقیر ×× شده از خطاهای گردون اسیر (ص 26)؛ - یک قطعه مثنوی کوتاه در داستان فرهاد و شیرین. آغاز: به شیرین گفت فرهاد وفادار ×× که ای کوه فراقت بر دلم بار (ص 26)،انجام: چرا باشد زخسرو بر دلت بار ؟ ×× که باشد شمع را پروانه بسیار؛ - یک قطعه مثنوی کوتاه در داستان فرعون (ص 27-29)، آغاز: صانع صنع شقاوت به دو کون ×× مالک ملک ضلالت فرعون، انجام: کشش امروز کنون بهر قصاص / از بد و نیک جهان باش خلاص؛ - غزلی از محتشم با ردیف «جکی جکی» (ص 29)؛ - چند غزل معروف از سعدی(ص 29-31)؛ - دو غزل از حافظ (ص 31): «بعزم توبه سحر گفتم استخاره کنم» و «عیشم مدام است از لعل دلخواه»؛ - داستانی از بوستان سعدی (ص 31-32): «یکی طفل دندان برآورده بود»؛ - دو بیتی در مدح امیر المؤمنین از لامع (ص 32): خداوندا پناهم جز علی نیست ×× ز عصیان عذرخواهم جز علی نیست/ به وقت مرگ و قبر و روز محشر ×× سه جا امیدگاهم جز علی نیست.؛ - روایتی به عربی (ص 34)،آغاز: روی ان رجلا اتبع حکیما سبعمأه فرسخ فی سبع کلمات فلما قدم الیه قال جئتک للذی اتاک الله من العلم اخبرنی عن السماء»؛ - غزلی ملمع در نعت رسول (ص) در هفت بیت به مطلع: لی حبیب عربی و عربی و مدنی و قرشی ×× که بود درد و غمش مایه شادی و خوشی (ص 34)؛ - رباعی ملمع عرفانی (ص 34): سبحانک لا علم لنا الا ما ×× علمت و لهمت لنا الهاما / ما را برهان ز ما و آگاهی ده ×× از سر مغیبی که داری با ما؛ - روایتی درباره قضاوت امیرالمؤمنین به عربی (ص 35)؛ - مثنوی فلسفی فارسی(ص 35)، آغاز: حدیث مشکل و سریست مغلق ×× که در کون و مکان کس نیست جز حق؛ - شعری عربی منسوب به مجنون عامری (ص 36)، آغاز: الا لیتنا کنا غزالین نرتعی ×× ریاضا من الحوذان فی بلد قفر؛ - روایتی عربی از اصمعی در مورد شعری که روی سنگ در صحرا دیده بود (ص 36)؛ -شعری عربی منسوب به امیر المؤمنین (ع) (ص 36)؛ - از باورهای اهل حق درباره مرگ (ص 37) عربی؛ - از باورهای عرفا درباره اهمیت کلمه «لا اله الا الله» (ص 37)؛ - غزلی از جامی در نعت حضرت پیامبر اکرم (ص)(ص 37)؛ - چند یادداشت و حکایت کوتاه به عربی از جمله: اختیارات ایام، مطلبی در خصوص پانصد مجلد از مؤلفات علامه مجلسی به خط خود وی در طول 77 سال و سه ماه و هفده روز عمرش (از 1037 تا 1110) و نامه کوتاه زلیخا به حضرت یوسف و پاسخ مختصرتر آن حضرت به این قرار (ص 38): «کتبت زلیخا الی یوسف علی نبینا و علیه السلام: کتبت من نفسی الی نفسی، و من روحی الی روحی، و من قلبی الی قلبی. یا غایبا حاضرا فی الفؤاد، سلام علی غایبی و حاضری»، فکتب علیه السلام فی جوابه: صبرنا فظفرنا، فلو صبرت ظفرت، در جمعه آخر محرم الحرام هزار و دویست و پنجاه و شش قلمی شد در همدان؛ - قصیده ای بهاریه از سعدی (ص 39-40): بامدادان که که تفاوت نکند لیل و نهار ...؛ - قصیده ای از هاتف (ص 41 - 41/1): سحر از کوه خاور تیغ اسکندر چو شد پیدا ...؛ - شعر کوتاهی از حسان بن ثابت در مدح علی علیه السلام (ص 41/2): قیل لی قل لعلی مدحه ×× ذکره یخمد نارا مؤصده / قلت لا اقدم فی مدح امرء ×× ضل ذو اللب الی ان عبده / و النبی المصطفی قال لنا ×× لیله المعراج لما صعده / وضع الله علی ظهره یده ×× فارانی القلب ان قد برده / و علی واضع اقدامه ×× فی محل وضع الله یده؛ - رباعی در هجو نظام الدوله (ص 41/2): نظام الدوله کز اندیشه از کس ×× صحیح است و مثال است و مضاعف / و گر آسوده باشد خاطر او ×× لفیف و ناقص و مهموز و اجوف؛ - چند رباعی و تک بیتی از حسن اردبیلی، شاه قاسم، مولوی و عرفی (ص 41/3)؛ - دو غزل کوتاه و یک رباعی از مجنون عامری (ص 41/3-42)؛ - حدیثی از پیامبر (ص) منقول از ابن عباس (ص 42)؛ - غزلی از طفیلی (ص 43)، به مطلع: تویی در ملک جان خسرو چه خسرو خسرو خوبان ×× بود نخل قدت فتنه، چه فتنه، فتنه دوران؛ - سه روایت و یک شعر عربی، و متن دعوتنامه ای فارسی برای شرکت در مراسم افطار (ص 44)؛ - دو غزل فارسی به‌علاوه یادداشتی در مورد تاریخ درگذشت حافظ و سعدی (ص 45)؛ - خطبه حضرت علی (ع) در روز تزویج حضرت زهرا (س)، و خطبه حضرت جواد روز تزویج دختر مأمون (ص 44)؛ - شعری 34 بیتی به زبان عربی با صنعت جناس مزدوج (ص 45 - 46) با این مطلع: یا خلی البال قد بلبلت بالبلبال بال ×× بالنوی زلزلتنی و العقل فی الزلزال زال؛ - حکایتی طنزآمیز و عبرت آموز از اصمعی به زبان عربی (ص 48)؛ - مرثیه ای منظوم به زبان عربی در سوگ محمد مهدی طباطبایی (ص 48-58)؛ - بیان انواع حدیث، روایتی از امام هشتم (ع) درباره قسیم النار و الجنه بودن امیرالمؤمنین، متن کوتاهی از نوع منشآت، حکایتی از اصمعی، بیان نحله‌های فلسفی پیرو افلاطون و اسامی سلسله استاد و شاگردی در میان فلاسفه بزرگ یونان، حدیثی از پیامبر اسلام و روایتی منقول از صحف ابراهیم (ص 59- 60)؛ - نحوه وکالت برای جاری نمودن صیغه نکاح، منقول از سید محمد باقر رشتی، چند بیت از مثنوی معنوی، و دو رباعی فارسی در مدح علی علیه السلام، و روایتی از مولا در بیان دفعات نزول جبرئیل بر پیامبران (ص 61- 62)؛ - سؤال و جواب میرزا جان حکیم لاهیجی و شیخ بهایی (ص 63-68)؛ - تفسیر برخی آیات کریمه قرآن و در پایان اشاره شرافت برخی ادعیه از جمله دعای صباح (ص 69-72)؛ - کشف رمز اسامی ائمه شیعه، و چند معما بنام یوسف، بلقیس و لطفی (ص 87)؛ - قطعه ای معروف از جامی در سه بیت با مطلع «چار چیز است که گر جمع شود در دل سنگ»، و مثنوی کوتاهی از رفیقای نائینی با مطلع: «ارسطو شبی با افلاطون بگفت»، و فاصله میان بعثت پیامبران (ص 88)؛ - تفسیر برخی آیات (ص 89- 90)؛ - قصیده عینیه سید حمیری با مطلع «لام عمرو باللوى مربع / طامسه اعلامها بلقع» به قلم نسخ محمد حسین العلوی که ابیات صفحه نخست ترجمه هم شده است (ص 91- 95)؛ - قصیده 70 بیتی صباحی بیدگلی در منقبت رسول مکرم اسلام به خط شکسته نستعلیق عالی (ص 95- 100)؛ - بخشی از ترجیع بند هاتف اصفهانی (ص 100-101)؛ - چند رباعی و فرد هزل آمیز (ص 101)؛ - شعری در رمز گشایی از این مصراع حافظ «بلبلی برگ گلی خوشرنگ در منقار داشت» گویا از شاعری بنام کرکوکی (ص 101-102)؛ - قصیده تائیه ملمع منسوب به بیدل در شرح واقعه کربلا (ص 102-103)؛ - چند معمای منظوم به اسامی: علی، خسرو، کمال (ص 103)؛ - نامه عاشقانه ای کوتاه (ص 104)؛ - شعری در مدح امیرالمؤمنین به مطلع «قیل لی قل فی علی مدحا / ذکره یخمد نارا موصده» (ص 104)؛ - چند رباعی خیامی (ص 105)؛ - قصیده‌ای لامیه انا المطلوب که گفته می‌شود از زبور به زبان عربی ترجمه شده است (ص 106-107)؛ - چند غزل از حافظ و یک رباعی با صنعت التزام چشم و دو فرد (ص 108- 109)؛ - تفأل نامه قرآن، منظوم، فارسی با مطلع: هر که با قرآن گشاید فال خویش ×× بی شکی واقف شود بر حال خویش (ص 110- 111)؛ - احکام یومیه مروی از امام صادق (ع) (ص 113)؛ - اشعاری منسوب به امیرالمؤمنین (ص 114- 115)؛ - چهار فصل در مسایل اعتقادی (ص 115- 116)؛ - قصیده فائیه در مدح امیرالمؤمنین از جامی (ص 117) با مطلع: «اصبحت زائرا لک یا شحنه النجف»؛ - قصیده هائیه حمدیه عربی، با مطلع: «استغفرالله بما يسخط الله / و الحمدلله افراد بنهماه» (ص 118)؛ - رباعی منسوب به امیرالمؤمنین با مطلع «لا خیر فی النحو و طلابه» (ص 119)؛ - مثنوی کوتاهی با مطلع: یکی ماه رخسار با فر و جاه/ تنفر نمود از غلام سیاه (ص 119)؛ - دو غزل از سعدی با مطلع‌های «بیدل گمان مبر که نصیحت کند قبول» و ای پیک نامه بر که خبر می‌بری به دوست (ص 120)؛ - دو غزل از جامی با مطلع «چند ای معلم از روز تا شب» و «ز هجران بر لب آید جان غمناک» و یک غزل کوتاه از ملا احمد نراقی با مطلع «گفتم ز دعای من شب زنده حذر کن ×× گفتا برو اظهار ورع جای دگر کن » (ص 121)؛ - اختیارات منظوم ایام به زبان عربی منسوب به امیرالمؤمنین علی (ع) با ترجمه منظوم فارسی (ص 122)؛ - غزلی از خادم شیرازی با مطلع «نمی روم ز دیار وفا به کشور دیگر ×× اگر برانی ام از در درآیم از در دیگر» (ص 122)؛ - قطعه‌ای طنزآمیز درباره لواط و عاقبت کار لوطی به فارسی و سه شعر کوتاه عربی منسوب به مجنون عاوری (ص 123)؛ - چند بیت از پیامبر اکرم (ص)، و قطعه ای از خواجه نصیرالدین طوسی با مطلع «ای طالب خلود و بقا و دوام عمر ×× باقی به ذکر خیر بود نام آدمی» (ص 124)؛ - چند رباعی منسوب به علی بن سینا و علی بن مسکویه (ص 125)؛ - غزلی ملمع با مطلع «سجود وجهک فرض علی فی الصلواتی ×× تو را پرستم اگر فی المثل تو لات و مناتی» (ص 126)؛ - چند سؤال و جواب از آخوند ملا محمد علی نوری (ص 127-129)؛ - داستان مواجهه عبدالله بن مبارک در سفر حجاز با زنی که با آیات قرآن تکلم می‌کرد (ص 129-130)؛ - دو غزلی از همایی به مطلع «نه به اسلام مسلمان نه به آئین کشیشم ×× حیرتی می‌برم ای دل که ندانم به چه کیشم» و «تو مپندار که این قوم جفکارانند ×× زانکه در عهد جفا سخت وفادارانند» (ص 131)؛ - غزلی در اقتفای سعدی منسوب به حافظ با مطلع «از عشق تو ای صنم چنانم ×× کز هستی خویش در گمانم»، و غزلی از مایل با مطلع «نادیده کس چو جلوه روی تو دلبری/ دوری بچشم لیک تو با جان برابری» (ص 132)؛ - مثنوی عرفانی کوتاهی به سبک و وزن گنجینه الاسرار عمان سامانی (ص 133)؛ - غزلی از سعدی با مطلع «تو کدامی و چه نامی که چنین خوب خرامی» (ص 134)؛ - زاد السالک = آداب السلوک از فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (134-135)؛ - غزلی ملمع از سعدی و مثنوی کوتاهی از جامی درباره عشق مجنون به لیلی و نظرش در مورد خلافت بعد از نبی با مطلع «بمجنون گفت شخصی کای وفادار / متاع عشقبازی را خریدار» (ص 142)؛ - غزلی با ردیف غلط از شاعری با تخلص تقی به مطلع «می کنم هم من غلط هم می کند جانان غلط ×× شکوه من جور او، هم این غلط هم آن غلط» (ص 144)؛ - مثنوی کوتاهی در بحر متقارب با مطلع «دلا یکدم از خواب بیدار شو ×× ز سرمستی کبر هشیار شو» (ص 144- 145)؛ - قصیده میرزا طوفان با ردیف «اندازد» به مطلع «جرمم آنجا که لشکر اندازد ×× گردش از چرخ اخضر اندازد» (ص 145- 147)؛ - قصیده سینیه ای از عرفی که با عنوان هراس مماس معرفی شده است با مطلع «این بارگاه کیست که گویند بی هراس ×× کای اوج عرش سطح حضیض تو را مماس» (ص 147-148)؛ - اشعاری از جامی و دیگران (ص 149- 153)؛ - قصیده یائیه‌ای به سبک خاقانی (ص 155-156)؛ - مخمس ملا طغرای مشهدی با مطلع «حکم از زبان خالق اکبر کند علی ×× منع ستیزه خویی اختر کند علی» (ص 158-161)؛ - قصیده رائیه در عروسی رفتن فاطمه زهرا علیها سلام با مطلع «باز بطرف چمن از اثر نو بهار ؟ هرچه امل غنچه داشت گشت همه آشکار» (ص 161- 164)؛ - قصیده مفصلی در مذمت دنیا و پرداختن به عقبا با مطلع «شد مو بر خسارت سفید ای خواجه می‌دانی چرا؟ / یعنی که باید پا نهی زین جاده تا دار فنا» (ص 166-177)؛ - قصیده سینیه صباحی در مدح امام هشتم ع با مطلع «چون شد به تخت عاج خرامان خدیو طوس ×× افتاده شاه زنگ ز اورنگ آبنوس» (ص 178- 179)؛ - قصیده رائیه صباحی در مدح امام علی ع با مطلع «کرده از عهد جوانی یاد زال روزگاران» (ص 180-186)؛ - قصیده‌ای از انوری با مطلع «مقدری بآلت بقدرت مطلق / کند ز شکل بخاری چو گنبد ازرق» (ص 187)؛ - مخمس خاکی در تضمین دوازده بند محتشم کاشانی با مطلع «در آسمان بنای عزا بسکه محکم است ×× از بار حزن پشت سپهر برین خم است» (ص 188-209)؛ - چند معمای منظوم در با مضمون پیاز و ... (ص 210)؛ - قصیده از جلوه در مدح مولا علی (ع) با مطلع «چو شد بر چاه مغرب سرنگون این لؤلؤ حمرا» (ص 210- 212)؛ - قصیده از طوفان در نعت پیامبر اکرم ص با مطلع «این حریم کیست کآرد بر درش روح الامین / مدح دیگر مردم از درگاه رب العالمین» (ص 212- 215)؛ - اشعار پراکنده ای از شعرای مختلف که از سوی دیگر بیاض شروع به نوشتن آن ها شده (216- 272) به این شرح: در مدح ملا جلال (ص 272)، نوحه من کلام محمد حسن اصفهانی (ص 270-271)، تضمین اشعار حافظ با استفاده از مضامین دینی به قلم محمد حسن بن محمد شفیع (ص253-269)، عبدالرحمن جامی (ص 254)، غزلیات سعدی (ص 235-253)، مخمس صائب در تضمین قصیده سعدی در نعت حضرت رسول با مطلع: از ازل آمد مگر کمال محمد (ص 234-235)، دو غزل از محمد کریم بن شیخ الملوک متخلص به فرخ یکی با ردیف «پنداری» با مطلع: نسیم صبحگاهی مشک تاتار است پنداری، و دیگری که گویا با یاد حضرت مهدی است چون در روز نیمه شعبان نگاشته شده با مطلع: منم که غیر محبت بحضرت تو گناهی نکرده‌ام ز چه ننوازیم بیک دو نگاهی (ص 233)، غزلیات سعدی (ص 217- 232)؛ خط: نسخ، نستعلیق و شکسته نستعلیق، کا: فرزند ارشد آخوند ملا مهدی نامی، تا: 1255 تا 1260ق، جا: همدان؛ بیشتر مواضع این جنگ باید به خط جامع آن فرزند ارشد آخوند ملا مهدی نامی باشد که در صفحه 215 از او نام برده شده و باقی آن به خط افراد مختلفی است که به خواهش او در این جنگ چیزی نوشته‌اند. ظاهرا تنها کاتبی که در این بیاض از خود نام برده محمد حسن بن محمد شفیع نوری است؛ مهر: «یا امام حسین» (چهارگوش)؛ جلد: چرم قهوه‌ای، 272ص، اندازه: 10×22سم [ف: 47/1 - 69]