الجفر

4. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 907 آغاز: بسمله. الحمد لله الواحد، فلا قد يرسواه، العدل بلاجود فيما قضاه، الحكيم بلاتفاوت فيما ابتـداه؛ انجام: اللهم اجعل محبتى فى قلوب الملوک و السلاطين ... و لاحول و لاقوة الا بالله العلى العظيم منسوب به حضرت علی (ع) که در دیباچه می‌گوید این از آموزش‌های پیامبر (ص) است و جبرائیل او را [نمود] و در میانه، در پایان فصل 17 (گ 137پ) می‌گوید: پس از درگذشت پیامبر، و روزگار خلافت سه تن فرصت یافتم این را بنگارم (ولی در متن از جلال الدین خوارزمشاه و تاریخ‌هایی پسین تر، یاد شده است). در دیباچه درباره نام و کیفیت کتاب می گوید: «لقد علمنی ص. الف الف باباً من العلوم لما الهمه جبرائیل و کل باباً يستنبع منها الف الف باباً. و قد جمعت من الابواب كتاباً و سيمته علم الجفر ... و هو ثمانية و عشرون جزواً، و كل جزو ثمانية و عشرون حرفاً ... و كل حرف ثمانية و عشرون صفحه، و كل صفحة فيها ثمانية و عشرون سطر ...» و در پایان مجلد، پس از 347 برگ می‌گوید: «و هذا آخر ماورد الينا من علم الجفر و هو جز واحد من 28 جزء من علم الجفر ...» گذشته از این اظهارات، کتابی است متین در جفر و جغرافیا و ستاره‌شناسی و شکل‌ها، نخست «مقدمه» است، سپس 17 «فصل». آنگاه «باب» ها و «مقالت» ها: فصل 1. فی علم النجوم و هی ثلاثة انواع، 2. فی معرفة الارض و كيفية و قوفها فی الهواء و المعمور منها، 3. الاقاليم السبعة، 4. فی الكواكب الثابة، 5. فی البعد الابعد و الاقرب فى الكواكب السيارة، 7. فی حركات الكواكب السيارة، 8 (چنین) فى القوس التى بين الانقلابين، 9. فی الكسوفات و الخسوفات، 10. فی ممر الكواكب ...، 15. الاعمالات الذی تتقر من الاسطرلاب، 17. فی تحریر الاشكال الحسابية و استخراج المجهولات. سپس چند «مقالت»: مقاله 1. فی بیان هیئات الافلاک و هی خمسة ابواب: باب 1) هيئة الكواكب و الافلاک، 2) هيئة الارض، 3) بيان الافلاک و ما يتعلق بها و هی خمسة ابواب (فصل)، مقاله 2. خواص خط الاستواء، مقاله 3. الحساب و استخراج المجهولات، مقاله 4. سعة المشرق و الافاق، مقاله 5. الاشهر الرومية (در اینجا از ماه‌های فارسی نیز گفتگو می‌کند، و از جلال الدین ملکشاه بن خوارزمشاه)؛ خط: نسخ تحریری، بی‌کا، تا: 22رمضان1105ق؛ جلد: مقوایی روکش روغنی، 249گ، 24سطر (14 - 13×21)، اندازه: 19×29سم [ف: 2 - 63]