نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
—
نگاره و نقاشی
—
تصحیح‌شده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
✓
سطور مجدول (جدول‌بندی)
✓
دارای رکابه (پای‌صفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- هداية الله متخلص بدانش
- تاریخ کتابت:
- بی‌تاریخ
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 1776 (در فنخا)
ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- شکسته نستعلیق (خوش، تحریری)
- تعداد برگ و سطر:
- 30 برگ • 17 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
- 14×22سم
- کاغذ و جلد:
- فرنگی • میشن سبز خط کشی کرده بدون مقوا
آغاز نسخه
« چکامه پارسی: فه سام »
انجام نسخه
« کانه لم یلج روح علی جسده.
شامل یک قصیده پارسی دساتری و یک قصیده و یک قطعه شعر به تازی از هداية الله، کاتب نسخه که گوینده این اشعارست در پایان نسخه رقم کرده: «برحسب فرمان مجرای قبله گاهی جناب میرزا محمد حسین لازال مخصوصا بالـطاف الالهی تحریر این چند قصیده عربی و پارسی تضییع صفحات نمود امید از توجه مخصوص معظم الیه (!) مدظله العالی این که در ظلال عطوفتشان نوعی قابل شود که از عهده خدمات شایسته تر از آنها برآید بنده درگاه هداية الله غفرالله ذنوبه فی شهر ربیع الاول من سنه 1294»؛ در آغاز قصیده پارسی (ص19) این جمله ساخته شده از لغات جعلی دساتـیری «فه سام شالش پارلیم مزدام» دیده می‌شود که زیر آن ترجمه آن را چنین نوشته‌اند: «بنام دانش آفرین یزدان»، و به خط دیگری در حاشیه نوشته شده: «این فقره بزبان اصل دساتیر است که باعتقاد پارسیان زبان آسمانی است و لهجه یزدانی لیکن این ترکیب را ناظم خود انشاء نموده است و لفظ شالش که بمعنی دانش است با تخلص ناظم مناسب است و خالی از لطفی نیست»؛ ازین قرار سراینده این اشعار هداية الله نام داشته و دانش تخلص می‌کرده و از شعرای اواخر قرن سیزدهم بوده است، قصیده پارسی قصیده مصنوع پر تکلفی است که سراینده خواسته است به‌فارسی سره بسراید و کلمات مجعول کتاب دساتیر را که فارسی اصل پنداشته در آن به کار برده، مطلع آن این است: «پس از نیایش کیهان خدیو پاک خدا ×× همی سرایش خواهم بشیوه شیوا»، و آن را به مدح وکیل الملک نامی سروده که ظاهراً مرتضی قلیخان وکیل الملک پسر محمد اسماعیل خان وکیل الملک نوری حکمران کرمان باشد و در ص 28 در مدح او گوید: «ستوده درگه کان دهش وکیل الملک ×× که می‌ندیدش گردون بجز دی همتا»، این قصیده شامل 93 بیت و کاتب در پایان آن رقم کرده است: «بروزِرَش از مرداد ماه سال یکهزار و دویست و نود و چهار یزدگردی نگارش یافت امید که نگرنده بر نگارنده نگیرد و پوزش او را بپذیرد سپاس خدای را در آغاز و انجام»، در زیر سطر اول به‌خط ریزتر نوشته شده: «در روز 18 شهر مرداد ماه سنه 1245»، کاتب در زیر اغلب ابیات به خط ریزتر معانی و مفاهیم آنها را به‌زبان معمولی نوشته است، قصیده تازی شامل 17 بیت که در صدر آن نوشته: «و له ايضا بالعربيه فی هجو صاحبه»، و مطلع آن این است: لی صاحب اکرم کاله ×× لم یدر بالتقوی ولد اکبر؛ پس از آن سه بیت در ذم طبیبی به‌نام مسیح »
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
کشی
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 3 • صفحه 897 • ردیف 1776
متن فنخا (مأخذ نسخه خطی):
1776. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3064/2
آغاز: چکامه پارسی: فه سام؛ انجام: کانه لم یلج روح علی جسده.
شامل یک قصیده پارسی دساتری و یک قصیده و یک قطعه شعر به تازی از هداية الله، کاتب نسخه که گوینده این اشعارست در پایان نسخه رقم کرده: «برحسب فرمان مجرای قبله گاهی جناب میرزا محمد حسین لازال مخصوصا بالـطاف الالهی تحریر این چند قصیده عربی و پارسی تضییع صفحات نمود امید از توجه مخصوص معظم الیه (!) مدظله العالی این که در ظلال عطوفتشان نوعی قابل شود که از عهده خدمات شایسته تر از آنها برآید بنده درگاه هداية الله غفرالله ذنوبه فی شهر ربیع الاول من سنه 1294»؛ در آغاز قصیده پارسی (ص19) این جمله ساخته شده از لغات جعلی دساتـیری «فه سام شالش پارلیم مزدام» دیده می‌شود که زیر آن ترجمه آن را چنین نوشته‌اند: «بنام دانش آفرین یزدان»، و به خط دیگری در حاشیه نوشته شده: «این فقره بزبان اصل دساتیر است که باعتقاد پارسیان زبان آسمانی است و لهجه یزدانی لیکن این ترکیب را ناظم خود انشاء نموده است و لفظ شالش که بمعنی دانش است با تخلص ناظم مناسب است و خالی از لطفی نیست»؛ ازین قرار سراینده این اشعار هداية الله نام داشته و دانش تخلص می‌کرده و از شعرای اواخر قرن سیزدهم بوده است، قصیده پارسی قصیده مصنوع پر تکلفی است که سراینده خواسته است به‌فارسی سره بسراید و کلمات مجعول کتاب دساتیر را که فارسی اصل پنداشته در آن به کار برده، مطلع آن این است: «پس از نیایش کیهان خدیو پاک خدا ×× همی سرایش خواهم بشیوه شیوا»، و آن را به مدح وکیل الملک نامی سروده که ظاهراً مرتضی قلیخان وکیل الملک پسر محمد اسماعیل خان وکیل الملک نوری حکمران کرمان باشد و در ص 28 در مدح او گوید: «ستوده درگه کان دهش وکیل الملک ×× که می‌ندیدش گردون بجز دی همتا»، این قصیده شامل 93 بیت و کاتب در پایان آن رقم کرده است: «بروزِرَش از مرداد ماه سال یکهزار و دویست و نود و چهار یزدگردی نگارش یافت امید که نگرنده بر نگارنده نگیرد و پوزش او را بپذیرد سپاس خدای را در آغاز و انجام»، در زیر سطر اول به‌خط ریزتر نوشته شده: «در روز 18 شهر مرداد ماه سنه 1245»، کاتب در زیر اغلب ابیات به خط ریزتر معانی و مفاهیم آنها را به‌زبان معمولی نوشته است، قصیده تازی شامل 17 بیت که در صدر آن نوشته: «و له ايضا بالعربيه فی هجو صاحبه»، و مطلع آن این است: لی صاحب اکرم کاله ×× لم یدر بالتقوی ولد اکبر؛ پس از آن سه بیت در ذم طبیبی به‌نام مسیح؛ خط: شکسته نستعلیق تحریری خوش، کا: هداية الله متخلص بدانش، بی‌تا؛ مجدول کشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سبز خط کشی کرده بدون مقوا، 30ص (18-48)، قطع: نیم خشتی، اندازه: 14×22سم [ف: 10 - 580]