اشعار

1398. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8149 در قسمت اصلی بیاض برگ‌های 43 تا 99 اشعاری از این سرایندگان به ترتیب آمده است: سعدی، سلمان (ای چین سر زلفت مأوای دل سلمان ...) سعدی، چند بیت فرد، کلیم، سعدی، بابا طاهر (چند دوبیتی)، احمد میرزا (یک تک بیت: به یک کرشمه زلیخاوشی دل ما را ×× چنان ربود که یوسف دل زلیخا را)، درویش مجید (غزلی به مطلع: چه جلوه است و خرام آن جوان رعنا را ×× که دل ربود جوانان سرو بالا را)، یک رباعی بدون نام سراینده: «ای ز آتش عشقت بدلم سوز امروز ×× وی ... ..جان غم افروز امروز/گفتی که مدام روز خونت ریزم ×× گر مصلحت من است امروز امروز»، و چند رباعی بدون عنوان دیگر، حافظ، قطعه ای گویا از «خاوی» با سرآغاز: «لوحش الله زین بلند ایوان که هست ×× بارگاه عشرت و مأوای عیش»، با تاریخ 1195 که شاید ماده تاریخ بیت پایانی باشد و ربطی به رقم کاتب ندارد، دو بیت در مدح علی (ع)، محتشم، یک تک بیت، طوفان، سعدی، چند رباعی بدون نام سراینده، غزلی ازحافظ، یک رباعی که در منابع به خیام منسوب است (چون می‌گذرد عمر چه بغداد و چه بلخ)، چند بیت پراکنده که یکی از آنها چنین است: «آقای حکیم دوش در خدمت تو ×× حب خودم و فارغ شدم از صحبت تو»، محتشم، میرزا عنایت الله اصفهانی (غزلی به مطلع): «دیشب من ناامید از زاریها ×× یاد آمدم از عهد وفاداریها»، رباعی (هنگام سفیده دم خروس سحری ...)، محتشم (چندین غزل)، آذر (چند رباعی)، محتشم (چندین غزل و فرد)، رباعی از خود کاتب با عنوان «لمحرره»: «هجران تو بر ... آتش افروز شود ×× هر لحظه فزون این غم جان سوز شود / هر روز بناله ام که کی گردد شب ×× هر شب بفغان که کی دگر روز شود»، محتشم (دو غزل)، قطعه‌ای دوبیتی بدون نام شاعر، سعدی (چهار بیت که از بوستان است)، حافظ، بوستان، هلاکی [همدانی] (تک بیت): «تو درد من همه دانی و بگذری ز هلاکی ×× هلاک نام تو گردد هلاکی همدانی»، یک رباعی (دشمن ز تو نا امیدی من می‌خواست ...)، تک بیت: «یک ناله مستانه ز جایی نشنیدیم ×× ویران شود آن شهر که میخانه ندارد»، قطعه (در واقع مثنوی است): «در میان باغ در طرف چمن ×× بلبلی می‌گفت با جفت این سخن ...»، محتشم (یک قصیده و یک غزل)، سعدی (هشت غزل)، چند رباعی و فرد، یک رباعی: «آراسته آمد و چه آراستنی ×× می‌خواست بعشوه ای و چه خواستنی»، سعدی (غزل و چند بیت از بوستان)، چند بیت فرد و رباعی، غزلی از خاقانی (ای صبحدم ببین بکجا می‌فرستمت..)، یک رباعی: «دوشینه سحر دلبر تبریزی من / آمد بس راه بخونریزی من / عریان ز لباس عاریت ساخت مرا / این بود نتیجه سحر خیزی من». رباعی ای دیگر، یک غزل به مطلع: «رفتی تو و رفت تا ماهی و ماه ×× از دیده‌ام اشک از سینه‌ام آه»، حافظ، محتشم، سعدی، چند رباعی و فرد و قطعه، سعدی (چند غزل)، چند رباعی و فرد، غزلی از سعدی، چندین مورد فرد و برگزیده غزل و غیره، رباعی و فرد، لآقا تقی صهبا (قطعه ای سه بیتی): «شنیدم که دوشینه در بزم غیر ×× می لعل از جام زر خورده‌ای / ندانم در آن بزم پر شور و شر ×× دو پیمانه یا بیشتر خورده‌ای / غرض آنکه در شهر آوازه‌ای است ×× بجز باده چیز دگر خورده‌ای»، چند رباعی و فرد بدون نام سراینده، سعدی (چند غزل و مطلع غزل و فرد)، چند رباعی و فرد بدون نام شاعر، چند بیت مثنوی، چند بیت مثنوی با آغاز: «الهی روز خوش گردون نبیند ×× بلب جز ساغر پر خون نبیند، ابیات متفرقه و فرد بدون نام شاعر»، جامی (یک غزل)، قطعه‌ای دوبیتی از خود کاتب با عنوان «لمحرره»: «هر کسی مشغول کار خویشتن ×× ما و درد عشق یار خویشتن / گریه از ناسازگاریهای دهر ×× میکنم بر روزگار خویشتن»، چند بیت متفرقه، کلیم و چند بیت متفرقه، در ادامه (برگ‌های 100ر و 108ر)، اوراقی مجدول الحاقی شده با اشعاری به خط شکسته متوسط شامل این موارد: غزلیاتی از سعدی، غزلیاتی از حافظ، غزلی از فرخی، غزلی از مظهر به مطلع: «کشت از یک نگهی دیده خونبار مرا ×× زنده کرد از سخنی نقل شکر بار مرا»، چند شعر از خاقان مغفور (با تخلص «خاقان» که گویا فتحعلی شاه باشد)، غزلیات حافظ و قطعه‌ای سه بیتی بدون نام شاعر به این صورت: «بگوش هوش شبی ... ندا در داد ×× ز حضرت احدی لا اله الا الله / که ای عزیز کسی را که خاریست نصیب ×× یقین بدان که نیابد بروز منصب و جاه / بآب کوثر و زمزم سفید نتوان کرد ×× گلیم بخت کسی را که بافتند سیاه»، در آغاز نسخه و در پایان آن به خط تحریری عامیانه‌ای اشعاری نوشته شده است، به نظر می‌رسد کاتب این برگ‌ها را به نسخه الحاق کرده و یا آنها را در اوراق سفیدی که در آن موجود بوده نگاشته است، در آغاز نسخه یادداشت مهمی در مورد نگارنده این بخش دیده می‌شود: «یا حافظ – این بیاز (صحیح آن: بیاض) از ... (؟) مقرب الحضرت العلیه آقا میرزا غلامحسین سرایدار باشی و پیشخدمت حضرت اقدس والا ولیعهد روحنا [فداه] می‌باشد. هر کس طمع کند یا پیدا کند، ندهد بلعنت خدا و نفرین رسول گرفتار شود. بتاریخ یوم 2 شنبه 20 شهر ذیقعده سنه 132 [= 1302]»، مطالب این قسمت اشعاری است از این شاعران: حافظ، سعدی، وحشی، محتشم و متفرقاتی به خط بد بدون نام سراینده، چند شعر از «عشقی» و گویا به خط «مرتضی» باشد. مطلع اشعار عشقی چنین است: «خلقت من در جهان یک وصله ناجور بود ×× از طبیعت خلقتی اینگونه حقا دور بود / من که خندم نه بر اوضاع کنون می‌خندم ×× من باین گنبد بی سقف و ستون می‌خندم»، در برگ‌های پایانی نسخه نیز مطالبی به همین خط هست که باید از آن همین فرد باشد شامل این موارد: رباعیات (بدون نام شاعر)، ابیات فرد و منتخب غزلیات و غیره، وصال، عارف (شوریده دلی دارم دیوانه چنین باید ...)، جامی و چندین شعر از سعدی، اشعاری بخط شکسته خوش «مرتضی»، این بخش چهار صفحه بیش نیست و شامل این موارد است: منوچهری (ای باد فدای تو همه جان و تن من ...)، لامعی جرجانی (هر روز دلبرم سخن دلبر آورد ...)، قاآنی (یار کی هست مرا بلطافت ملکو ×× بحلاوت شکر و، بملاحت نمکو ...) و دو بیت فرد؛ خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13 و 14؛ افتادگی: آغاز؛ بیاضی که احتمالاً در عهد ولایت عهدی مظفرالدین شاه به سال 1302ق از آن میرزا غلامحسین خان سرایدار باشی و پیشخدمت ولیعهد بوده است، در چهار صفحه از اوراق سفید نسخه، شخصی به نام «مرتضی» که خود را «پیشخدمت سرکاری» خوانده به سال 1306 اشعاری به خط شکسته خوش در تهران نوشته، همچنین یکی از نزدیکان میرزا غلامحسین خان در دوشنبه 20 ذیقعده 1302ق مطلبی در آغاز نسخه نوشته که نشانگر نام مالک (غلامحسین خان) است، مطالبی به خط عامیانه و مغلوط این فرد در برگ‌های آغاز و انجام نسخه هست، اشعار به صورت چلیپا به خط شکسته خوش. رقم‌های موجود در این بخش که قسمت اصلی بیاض است چنین است: برگ 48ر: «کمترین حقیر یعنی اقل الطلبه لطفعلی در روزگار تمثل (؟) این بیاض کاغذ بر (؟) قلمی ترتیب داد»، برگ 48پ: «حرره محمد مهدی ابن آقا محمد تقی تاجر ... . کاشان»(که پس از دو بیت شعر به خط ریزتری نوشته شده)، برگ 70ر: «حقیر اقل الطلاب میر سید علی در دارالسلطنه تبریز تحریر پذیرفت مستعجلا». در آغاز و انجام نسخه برگ‌هایی اختصاص یافته به نوشته‌های بد خط شخصی که خود را مقرب آقا میرزا غلامحسین خان خوانده است، در برگ 15پ تا 17ر نیز شخصی موسوم به مرتضی، به‌درخواست میرزا غلامحسین چنین اشعاری نوشته و در پایان رقم زده است: «جهة بخواهش [کذا] دوست و مخدوم مکرم خان سرایدار باشی نوشته شد در دارالخلافه طهران شب جمعه هزار و سیصد و شش سنه 136 [=1306] حرره مرتضی پیشخدمت سرکاری»، پشت برگ بدرقه انتهای نسخه سه بیت شعر با امضای «رضا شیرازی» به چشم می‌خورد که شاید همان شخص مقرب غلامحسین خان باشد، نام «ارشادی» هم در محل آستر پشت جلد دیده می‌شود که شاید منظور «هدایت ارشادی» نسخه بازو کتابفروش تهرانی باشد؛ جلد: تیماج قهوه‌ای دارای جدول ساده و علامت ضربدری در وسط، 154گ، مختلف السطر، اندازه: 10×18/8سم [مختصر: ف: 113]