یادداشت‌های روزانه

1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 507 کر آغاز: هو الله تعالی در تاریخ شب پنجشنبه 18 شهر ربیع الثانی 1307نوشته می‌شود؛ چند روز است فخرالملک و معیر الممالک و محمد ابراهیمخان پسر مرحوم امیرالدوله کاشی را از نوکران؛ انجام: از کتاب سرجان ملکم نقل می‌شود شهر شعبان 1309 حدود ایران از جانب جنوب بخلیج فارس و دریای هند ... در فارس و عراق و خراسان زمین علی الغلبه مسطح است اراضی ... مجموعه‌ای از یادداشت‌ها و خاطرات مهم و بسیار ارزنده به خط اعتماد السلطنه است که بین سال‌های 1306-1309ق نوشته است. فهرست برخی مطالب این نوشتار چنین است: امین السلطان اتابک اعظم، خواجه اباصلت، عکاسی، معتمدالدوله، میرزا ملکم خان، علاء الملک، محمدشاه قاجار، تلگراف، مشق نظام، معاهده ارض روم، عهدنامه ایران و روس 1228ق (گلستان)، عهدنامه ایران و انگلیس 1814م، عهدنامه ایران و عثمانی 1238ق، معاهده ایران و روس 1243ق (ترکمانچای)، نامه قائم مقام به پاسکوویچ سردار روس، عهدنامه ایران و فرانسه 1220ق، عهدنامه ایران و اسپانیا 1842م، نامه محمدشاه به عثمانی، محمدشاه و عثمانی، عهدنامه ایران و فرانسه 1271ق/ 1855م، راجع به هرات و عهدنامه انگلیس 1267ق/ 1862م، عهدنامه ایران و انگلیس 1273ق، آخرین عهدنامه ایران و انگلیس 1306ق، خانواده قاجار، راجع به عنوان رجال حکومتی، صاحب منصبان و ...، دائره دارالشوری کبرای دولتی، اطبا، تجارت و معادن و تلگراف و مدرسه دارالفنون، وزارت خارجه، سفارتخانه‌ها، سفیران عدلیه، حکمرانان حکومتی به ترتیب شهرها، ظل السلطان، راجع به اروپا، اداره نظمیه و پلیس، راجع به فوج‌های ایرانی، افواج طرح اطریشی، سفرنامه آشتیان، راجع به خوزستان، نسب‌نامه قاجار، دارالخلافه طهران، ترقی صناعات، کیومرث میرزا، اولاد و اعقاب فتحعلی شاه قاجار، راجع به خراسان، فتح هرات، راجع به قصور و میادین، بیوتات و موزه، قنات تهران، انواع گل‌ها، راجع به صنعت، روزنامه‌ها، موسیقی، آثار قدیمی و کتب، آشپزی، تازه‌های صنایع ایجاد شده در کشور، قوای بحریه، سردوشی نظامیان، سفرهای همایونی، مختصری از شرح احوال برخی علما (صاحب جواهر، میرزای شیرازی، میرزا محمد حسین شهرستانی) و تاریخ وفات برخی دیگر از علمای اعلام، شرح احوال برخی رجال حکومتی و شعرا و ادبا (نائب السلطنه، سپهر ثانی، مجد الملک، محمدحسین فروغی، امیراشعراء رضا قلیخان، عباسقلی میرزا بن محمد ولی، عبدالعلی میرزا احتشام الدوله، امین السلطان، امین الدوله، اعتضاد السلطنه، محمودخان ملک الشعراء، وزیر دفتر و ...)، معاهده روس و عثمانی، وقایع مهمه از ممالک خارجه در سال 1303ق وزارت علوم و معلمین و ... دارالترجمه، عکاسی و چاپخانه، اداره تحریر، وزارت عدلیه، وزارت خارجه، سفرای ایران در خارجه، عمله خلوت، حکام اصفهان، خراسان، فارس، بوشهر، گیلان، لرستان، همدان، کاشان و ... ممالک خارجه و رؤسا و پادشاهان آنها، افواج قاهره ابوابجمعی شجاع السلطنه و ... یادداشت‌هایی از جلد دوم مرآت البلدان (چاپ 1296ق) مربوط به سال‌های 1279-1295ق و حدود ایران به نقل از کتاب سرجان ملکم که در سال 1309ق نوشته شده است. نویسنده در چند جا از خود به عنوان مدیر روزنامه شرف یاد نموده است. باید افزود که روزنامه شرف با خط نستعلیق بسیار خوب و کاغذ اعلی از سال 1300 تا سال 1309ق، 87 شماره منتشر شده است و در هر شماره از روزنامه تصویر یکی از رجال مملکتی با مختصر شرحی از او طبع گردیده است. این اثر دستنویس از نظر تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در اواخر دوره ناصری از اهمیت خاصی برخوردار است؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1306-1309ق؛ افتادگی: انجام؛ در پشت برگ جلد یک مجلس مینیاتوری از مکتب تیموری-هرات (کارت تبریک، چاپ فرانسه به مناسبت جشنهای دو هزار و پانصد ساله پهلوی) حاوی نمایی از مجلس عیش و نوش است که در آن رقص چهار زن مشاهده می‌گردد؛ 161گ، 15 سطر چلیپایی (13/5×17/5)، اندازه: 16×20/5سم [ف: 40/2-327]