نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:

همایون نامه

/m/332345
کتابخانه و مخزن نگهداری: دانشگاه
شهر و کشور: تهران
شماره نسخه: 5760

نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی

اصل نسخه (دستخط مؤلف) —
حواشی به خط مؤلف —
تذهیب و سرلوح ✓
نگاره و نقاشی —
تصحیح‌شده (مصحح) —
دارای حواشی (محشی) —
سطور مجدول (جدول‌بندی) —
دارای رکابه (پای‌صفحه) —
مقابله و بلاغ —
چاپ عکسی / فاکسیمیله —

مشخصات کاتب و تاریخ کتابت

نام کاتب:
بی‌کاتب
تاریخ کتابت:
قرن 10
محل کتابت:
نامشخص
ردیف ثبت در مأخذ:
ردیف 1 (در فنخا)

ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه

نوع و اقلام خط:
نستعلیق
تعداد برگ و سطر:
34 برگ • 22 سطر
ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
13×18سم
کاغذ و جلد:
سپاهانی • مقوا

آغاز نسخه

« بسمله حمدی که اشعه انوار صدق آن اقطار آفاق ارباب دولت و اقبال را منور دارد وشکری که روایح غالیه سای و نفحات عطر آمیزش خیاشیم اصحاب عظمت و جلال را معطر گرداند. حمدی که از مشارع اخلاص و صدق آن خاشاک سیل خیز ریا بر کران بود. شکری که شاخ فطرت او را نما و نشو×× از جویبار چشمه آب روان بود. تحفه بارگاه و نثار حضرت پادشاهیست که فضیلت انشاء به حکمت بالغه در طینت بنی آدم مرکوز فرمود، و لطایف منشآت ایشان را به قدرت زاهره ذریعه حصول مطالب و مقاصد اهل عالم گردانید ... چنین گوید محرر این کلمات و جامع این مکتوبات ... محمد بن علی بن جمال الاسلام الملقب به شهاب المنشی ... که بروالیان کشور عقل و دانشوری مخفی و محجوب نماند که هر چهره سعادت که از پرده غیب جمال نماید به عبارتی دلگشای که منشی اخلاص از منشا اعتقاد صافی تلفیق معانی آن کرده باشد نمی‌رسد، و هیچ صحیفه دولت که به رقوم شادمانی مرقوم باشد، بر مثال توقیعی مبارک الرسم و الاثر که از تنسم روایح آن نسایم اختصاص به مشام جان پیوندد، و قبول صباش حدیقه دل را تازه گرداند نتواند بود، و پوشیده نیست که اکثر امور عالم و مهمات بنی آدم به توسل عبارات خوب و توسط مکاتبات مرغوب سمت انتظام می‌یابد ... به حکم این مقدمه هر چند منشیان بلاغت در هر عهد رسایل در منشآت نوشته‌اند و ترسلات خوب در سلک عبارات کشیده، لیکنچون عبارات به حسب تفاوت ازمنه متفاوت می‌شود، و به تغییر اوقات متغیر می‌گردد و این کمینه که خوشه چین خرمن ارباب فضایل است از جانب شریف جمعی مخادیم عظام که اشارت ایشان حکم بود مامور شد که ترسلی مشتمل بر فنون مکتوبات و مناشیر و احکام و غیرها مما يناسب في هذا القسم که درین عصر متداول باشد تألیف کند، ... این فقیر به هر گونه معاذیر تمسک می‌نمود و در جواب می‌گفت که فضلای هر عصر ترسلات معتبر که هر یک از آن کلیلی است مرصع به دراری و درر و افسریست مزین به لئالی و گهر، در سلک عبارت کشیده‌اند، ... در اثنای این مقال بخت بیدار که گشاینده بند محنت و نماینده راه اقبال و سعادت است بگوش جان گفت که <!-- page: 805 --> چون می‌خواهی که اختر آمال از وبال بیرون آید، و این کتاب از یمن نظرصاحب همتی به اتمام رسد، سایه همای دولت پایدار مخدومی کامکار استظلال نمای ... یعنی جناب وزارت پناه ... غیاث الحق و الدنیا والدين الواثق بالله الصمد خواجه پیر احمد ... »

انجام نسخه

« امید که به فضل جمیل و لطف جزیل منعم بی همتا عز و علا آنکه بعد الیوم خامه ذکر یقینیات بر صفحات اوراق نقش کند، و قلم به حل مشکلات و برهانیات مشغول شود و کاری پیش نهاد خاطر گردد که موجب رضای حضرت ذوالجلال باشد، و این خواجه عالی رتبت را که صدر همایون نامه به القاب مبارکش مشرف گشته توفیق رفیق شود که درباره مساکین یزد که البته صوالح دعوات ایشان از اثری خالی نمی ماند و سهام طلبات ایشان به هدف قبول می‌پیوندد انواع شفقت و اهتمام مبذول فرماید، و این عبادت خانه را در ظل خویش گیرد.بیت: هر که در این خانه شبی داد کرد×× خانه فردای خود آباد کرد. حق سبحانه ... تنها دو باب نخستین در نسخه هست »
فنخا مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:

فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

جلد 34 • صفحه 804 • ردیف 1
متن فنخا (مأخذ نسخه خطی):
1. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5760 آغاز: بسمله حمدی که اشعه انوار صدق آن اقطار آفاق ارباب دولت و اقبال را منور دارد وشکری که روایح غالیه سای و نفحات عطر آمیزش خیاشیم اصحاب عظمت و جلال را معطر گرداند. حمدی که از مشارع اخلاص و صدق آن خاشاک سیل خیز ریا بر کران بود. شکری که شاخ فطرت او را نما و نشو×× از جویبار چشمه آب روان بود. تحفه بارگاه و نثار حضرت پادشاهیست که فضیلت انشاء به حکمت بالغه در طینت بنی آدم مرکوز فرمود، و لطایف منشآت ایشان را به قدرت زاهره ذریعه حصول مطالب و مقاصد اهل عالم گردانید ... چنین گوید محرر این کلمات و جامع این مکتوبات ... محمد بن علی بن جمال الاسلام الملقب به شهاب المنشی ... که بروالیان کشور عقل و دانشوری مخفی و محجوب نماند که هر چهره سعادت که از پرده غیب جمال نماید به عبارتی دلگشای که منشی اخلاص از منشا اعتقاد صافی تلفیق معانی آن کرده باشد نمی‌رسد، و هیچ صحیفه دولت که به رقوم شادمانی مرقوم باشد، بر مثال توقیعی مبارک الرسم و الاثر که از تنسم روایح آن نسایم اختصاص به مشام جان پیوندد، و قبول صباش حدیقه دل را تازه گرداند نتواند بود، و پوشیده نیست که اکثر امور عالم و مهمات بنی آدم به توسل عبارات خوب و توسط مکاتبات مرغوب سمت انتظام می‌یابد ... به حکم این مقدمه هر چند منشیان بلاغت در هر عهد رسایل در منشآت نوشته‌اند و ترسلات خوب در سلک عبارات کشیده، لیکنچون عبارات به حسب تفاوت ازمنه متفاوت می‌شود، و به تغییر اوقات متغیر می‌گردد و این کمینه که خوشه چین خرمن ارباب فضایل است از جانب شریف جمعی مخادیم عظام که اشارت ایشان حکم بود مامور شد که ترسلی مشتمل بر فنون مکتوبات و مناشیر و احکام و غیرها مما يناسب في هذا القسم که درین عصر متداول باشد تألیف کند، ... این فقیر به هر گونه معاذیر تمسک می‌نمود و در جواب می‌گفت که فضلای هر عصر ترسلات معتبر که هر یک از آن کلیلی است مرصع به دراری و درر و افسریست مزین به لئالی و گهر، در سلک عبارت کشیده‌اند، ... در اثنای این مقال بخت بیدار که گشاینده بند محنت و نماینده راه اقبال و سعادت است بگوش جان گفت که چون می‌خواهی که اختر آمال از وبال بیرون آید، و این کتاب از یمن نظرصاحب همتی به اتمام رسد، سایه همای دولت پایدار مخدومی کامکار استظلال نمای ... یعنی جناب وزارت پناه ... غیاث الحق و الدنیا والدين الواثق بالله الصمد خواجه پیر احمد ...؛ انجام: امید که به فضل جمیل و لطف جزیل منعم بی همتا عز و علا آنکه بعد الیوم خامه ذکر یقینیات بر صفحات اوراق نقش کند، و قلم به حل مشکلات و برهانیات مشغول شود و کاری پیش نهاد خاطر گردد که موجب رضای حضرت ذوالجلال باشد، و این خواجه عالی رتبت را که صدر همایون نامه به القاب مبارکش مشرف گشته توفیق رفیق شود که درباره مساکین یزد که البته صوالح دعوات ایشان از اثری خالی نمی ماند و سهام طلبات ایشان به هدف قبول می‌پیوندد انواع شفقت و اهتمام مبذول فرماید، و این عبادت خانه را در ظل خویش گیرد.بیت: هر که در این خانه شبی داد کرد×× خانه فردای خود آباد کرد. حق سبحانه ... تنها دو باب نخستین در نسخه هست؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 34گ، 22 سطر (10×16)، اندازه: 13×18سم [ف: 16-84]