المقتصد فی شرح الایضاح

2. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 3978 آغاز: كما جرت عادة كثير من المتقدمين لاجل ان ذلك لايخلوا من غرضين احدهما ان يراد ان الكلام ما يجتمع فيه هذه الثلثة و الثانى ان يراد ان كل جزء و من هذا الاجزاء يكون كلاما؛ انجام: الاستثناء المنقطع ان لايكون المستثنى من جنس المستثنى منه و ذلك نحو ما جاءنى احد الا حمارا فالاختيار فيه النصب و ان كان الكلام غير موجب و من ذلك قوله شعر و ما بالرفع من احد الا اوارى فالاواوى ليس من جنس احد قال عبدالقاهر (ناقص). ظاهراً باید مجلد نخستین باشد [مجلد نخستین از کدام کتاب؟- مغنى يا المقتصد في شرح الايضاح يا المقتصد في شرح التكملة ايضا تأليف عبدالقاهر، کتاب اخیر نیست به علت آن که این نسخه هر کجا به نقل قول ابوعلی میپردازد میگوید «قال الشيخ ابوعلی» یا فقط «قال ابوعلی» و هر کجا اقوال جرجانی را نقل می کند می گوید «قال عبدالقاهر» یا به خصوص در صفحات اخیر «قال الشيخ ایده الله» یا چنان که در چند موضع ملاحظه شد بلافاصله در همان صفحه که عبارت اخیر را دارد «قال الشيخ رحمه الله»، و حال آن که نسخه بلافاصله مذکور در تحت رقم 3979 که در شرح تکمله بودنش ابدا جای تردید نیست در صورت اول همه وقت تعبیر می کند به «قال صاحب الکتاب» و در صورت دوم بدون استثناء در جمیع مواضیع به «قال المفسر» و اجمالاً هم که آن را با نسخه شماره مذکور مطابقه و مقایسه نماییم و در نحوه شرح و تفسیر مطالب و اسلوب بیان و سیاق عبارات دقت و تأمل کنیم و بخصوص باب این احتمال را هم باز بگذاریم که تعابیر مختلفه مذکور ممکن است از کاتب نسخه نباشد باری تقریباً ظن قریب به یقین حاصل می شود که این نسخه گویا مجلد نخستین باشد از کتاب المقتصد فی شرح الایضاح نه مغنی (که ظاهراً بکلی مفقود است) و نه المقتصد فی شرح التكملة قطعاً و یقیناً]، بدبختانه یکی دو ورق از اول و چندین ورق نیز از آخر آن ساقط است و از اوائل باب اسم شروع نموده به ابتدای باب استثناء منقطع ختم می کند؛ خط: نسخ کهن، بی‌کا، تا: اواخر قرن 6 یا اوایل قرن 7؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ جلد: تیماج قهوه ای، 258گ، 25سطر (12/5×19/5)، اندازه: 17×24/6سم [ف: 12-458]