المسائل الفقهية

7. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1227 آغاز: مسئلة اذا قراءجزء آية و لم يعربها و لم يقف عليها و وصلها باخرى كما لوقال مالک يوم الدين اياك نعبد بسكون النون في الدين من غير كسر او قال و لا الضالين بسم الله من غير اين يفتح نون الضالين هل يكون هذا لحنا و تبطل صلوته بذلك ام لا؟ الجواب نعم يكون لحناً و اللحن في القراءة الواجبة في الصلوة مبطل للصلوة ان كان عمداً و ان كان سهواً او نسياناً اعاد تلك القراءة؛ انجام: مسئلة لو لم تحصل التفرقة الحسية فالاقوى جواز البيع كمن يبيع الولد و يشترط استخدام امه مدة المنع و كذا لوباعه على ان لايفارق البايع و الام بل يلازمها و فى الرد بالعيب اشكال اقربه المنع لحصول التفريق فيه فلو اشترى الجارية و الولد ثم تفاسخا البيع في احدهما اورده بعيب فيه منع لما فيه من التفريق فيه فلو اشترى الجارية و الولد ثم تفاسخا البيع فی احدهما اورده بعيب فيه منع لما فيه من التفريق اما الرهن ففى التفريق بينهما اشكال اقربه الجواز لكن ليس للمرتهن البيع و لا للراهن الا. در این‌دفتر بی‌نام و گمنام در نسخه ما که همه آن با عنوان «مسئله» آغاز می‌شود و بیشترش پاسخ پرسش است، سخنان و فتواهای محقق حلی و علامه حلی و پسر او فخرالمحققین و ضیاءالدین و عمیدالدین و شهید اول و ابن فهد آمده است، از این‌که در پایان بسیاری از مسئله‌ها نام ابن فهد نوشته شده چنین گمان می‌رود که یکی از دو کتاب «المسائل الشاميات» یا «المسائل البحرية» او باشد همان‌که در روضات (ص 20) یاد شده و نسخه‌های آن‌ها در آستان قدس (129: 2 - 131) یاد شده است، در اجازات بحار (ص 171) دارد که «الشاميات و البحرية» ابن فهد شایسته است بر بحار افزوده شود، المسائل الشاميات دوگانه ابن فهد پاسخ‌هایی است به پرسش‌های یکی از دانشمندان شام که شاگرد او زین الدين علی بن فضل بن هیکل حلی به ترتیب کتاب‌های فقهی از طهارت تادیات آن‌ها را یکجا گرد آورده و خطبه و دیباچه‌ای برآن‌ها افزوده و یکی را در روز دوشنبه 20صفر 834 به نام «المسائل الشامية فی فقه الامامية» و دومی را روز شنبه 17 ربیع الاول 837 به پایان برده است. [آغاز و انجام نخستین شامیه چنین است: «الحمدلله الذى آتانا من كل ما سألناه و حبانا بكل ما طلبناه - و مسلمى الجن و الانس و الحمدلله وحده» (کنتوری، الذریعه، آستان قدس ش 426 و 421)، آغاز دومین آن چنین است: «اللهم بنعمتك تتم الصالحات» (الذریعه)، آغاز «بحریه» چنین است: «اخصه السلام با وفر الاقسام و اجزل السهام» (کنتوری - ش 422، آستان قدسکه در آن این یکی با نخستین شامیه یکی پنداشته شد)، این هم گفته شود که در فهرست آستان قدس (1: 2- 130 ش 423 و 424 و 427) از لوامع که پاسخ‌های ابن فهد است به پرسشهای فاضل مقداد و یکی از شاگردان همان ابن فهد آنرا گرد آوری نموده است یاد شده که چنین است آغاز آن: «الحمدلله الذى طهر انبیائه بماء عين عظمة»، شاید نسخه ما همان باشد. باز در آنجا (39: 2 ش 131) از «جواب مسائل» شمس الدین محمد بن محمد بن مکی مجاز از پدرش شهید اول و به خط خود او در نیمه روز سه‌شنبه 1 ربیع الاول 878 یاد شده است، نسخه‌ما که پس از مرگ شهید نگاشته شده این «جواب مسائل» نخواهد بود.] در این نسخه ما خیلی از مسئله‌ها به نام فخرالمحققین و ضیاء الدین و عمیدالدین و شهید اول هم انجام می‌گیرد و مانا ابن فهد سخنان آنها را در پاسخ خویش آورده است، ایندفتر از رهگذر نشان دادن فتواهای متأخران شیعی بسیار ارزنده است و نکته‌های فراوانی هم در آن یافت می‌شود، چنین است پاره‌ای از نشانه‌های کتاب در نسخه شماره 1227 دانشگاه تهران «ذکر شیخنا رحمه الله» و «قاله ابن فهد» (در دنبال بسیاری از پاسخ‌ها) و «قال فخرالدین قدس الله سره» و «قال فخرالدین» و «قال عميد الدين» و «ما يقول مولانا دام ظله» و «قال شيخنا عميدالدين» و «قال س» و «قاله س» و «القريضي رحمه الله» و «مسئلة يقول مولانا و سيدنا فخرالملة و الحق و الدين سنة ثلث عشر و سبعمائة سأل بعض الطلاب والدی قدس الله سره ببلدة دامغان عن تعلم القرآن هل هو واجب على الاعيان او على الكفاية و اجاب قدس الله سره عن ذلك بان تعلم القرآن منه واجب على الاعيان عنيا و هي الفاتحة ...» (16ر) و «قال السيد ضياء الدين» و «جعل في الذكرى» و «ذكرها الشهيد رحمه الله في الذكرى» و «قال الشهيد في الذكرى» و «قاله الشهيد قدس الله روحه» و «كتب محمد بن المطهر و قال لنا دام ظله مشافهة» و «كتب محمد بن المطهر» (دنبال مسئله‌ای) و «قال ضياءالدین» و «ما يقول مولانا دام عزه ... و كتب محمد بن المطهر» و «قال ض» و «قاله عميدالدين» و «نقله بعض الثقاة عن جمال الدين قدس الله سره» و «اعتبر العلامة و ولده فخرالدین» و «قال الشهيد» و «قال الشهيد ظاهر كلام الاصحاب يقتضى ذلك ... و كتب اصغر العباد محمد بن مکی» و «مسئلة من فوائد عميد الدين رحمه الله» و «مسئلة. لوفقدت بنت المخاض ... اجاب فخرالدين ...» و «نقله السيد عن المشایخ» و «قال فی الدروس ... و هو فتوى شيخنا رحمه الله» و «بخط الشهيد رحمه الله على نسخة» و «مسئلة اذا تمضمض للتبرد فى قضاء شهر رمضان ... الجواب اني بحثت مشابهة هذه مع والده قدس الله سره ... قال لی والدی قدس الله سره» و «فخرالدین» و «قاله فخرالدین» ش(در دنبال مسئله‌ای) و «و قال شيخنا ره» و «قال شمس الدين قدس الله روحه» و «... نجم الدین ابوالقاسم و جمال الدین يقولان ... قاله فخرالدین ... ابن فهد» و «قال امام المجتهدين» و «و اجاب عنها الشيخ امين الدين قدس الله روحه» و «اجاب فخرالدین» و «اعلم ان والدی قدس الله روحه سألته عن هذه المسئلة ... و حكى قولا سمعه مشافهة من الشيخ ابى القسم بن سعيد قدس الله سره ... حكاه ابوالقاسم لوالدی مشافهة عن ابن نما رحمه الله و استضعفه ابوالقاسم و قوى الثانى. قال والدی الاقوی الاول ...» و «قاله المحقق» و «قاله ابن مکی رحمه الله» و «کتب عبدالله بن الاعرج الحسینی» و «قال دام ظله» و «قال صاحب الجامع» و «قول الشهيد ...» و «قال شيخنا» و «مسئلة مما استفدناه من شيخنا عميدالدين فی درس مشهد الحسین ...» و «قال مشائخنا قدس الله ارواحهم؛ خط: نسخ کهن، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: سمرقندی، 95گ، 15 و 18سطر(10×12/5-15)، اندازه: 14×18سم [ف: 6-2457]