المبدأ و المعاد

2. مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: 483/1 آغاز: بسمله حمد بیحد و ثنای بیعد مبدعی را سزاست که بمؤدای - كنت كنزا مخفيا فاحببت ان اعرف آئینه ... و غرض این حقیر بی بضاعت کلمه چندی است در مراتب مبداء و معاد بطریق اهل عرفان و محققین از ایشان که اهل توحید خاص الخاصی گویند و این رساله مرتب است؛ انجام: على وجه الاتصال هدانا الله و الطالبين الى حقيقة المبداء و المآل. تألیف پیش از سال 1241ق رساله‌ای است در مراتب مبدأ و معاد به‌طریق اهل عرفان مشتمل بر هفت فصل: 1) در مباحث وجود و احکام متعلقه به آن، 2) در مباحث جعل و آنکه مجعول بالذات وجود است نه غیر، 3) در اثبات وجود واجب و توحید ذات، 4) در بیان اسماء و صفات واجب تعالی، 5) در مباحث قضا و قدر و جبر و اختیار، 6) در مباحث حدوث و قدم و ربط حادث به قدیم، 7) در تحقیق معاد، نویسنده این کتاب از پیروان حکمت متعالیه و از شاگردان صدرالمتألهین است و از این حکیم به: استاد کامل الصدرالدین الفاضل = صدرالعرفا در اسفار و حاشیه حکمت الاشراق. صدرالمحققین قدس سره، در تفسیر كبير. صدر الحكماء قدس سره و بدر سماء المعرفه ... یاد کرده است، و نیز از فاضل کامل میرزا ابراهیم ولد صدر المحققين صدرالدین، سید داماد = خاتم العلماء و المجتهدین، افضل المحققين و ادق المدققين جمال الدین خوانساری. سید مدقق میر غیاث الدین. و فاضل کامل مولانا عبدالرزاق لاهیجی در گوهرمراد می‌گوید: ... پس از آن ایراداتی بر لاهیجی گرفته، و نیز در مبحث حدوث دهری میرداماد پس از نقل رأی او می‌گوید: «اقول در تعلیقات خود بر حاشیه خفری بیان فساد این قول را نمودیم و الآن نیز می‌گویم که ...»، همچنین مؤلف از شمس الدین جیلانی یاد کرده است، پیداست که مؤلف از شاگردان نوری بوده است که می‌گوید: «استاد ما استاد کامل فاضل نوری دام ظله العالی...»، گویا مراد از نوری، آقا علی نوری متوفی 1242 یا 1246ق می‌باشد (؟)، در فصل 7 به هنگام بیان کیفیت تجدید احوال و آثار بر اهل جنت و نار، اصلی تأسیس کرده است و چنین می‌گوید: «اصل. بدانکه بندگان ثریا مکان سلیمان شأن معدلت نشان ... السلطان فتحعلی شاه ادام الله دولته و خلد سلطنته ... در خصوص کیفیت تنعم اهل جنت در جنت و غیر این اشکالات قویه چند از ... از بندگان اقدس ظل اللهی جناب شیخ المشایخ و قطب الاقطاب العالم الالهی جناب شیخ احمد احسائی دام ظله العالی صادر شده و جناب شیخ معظم رساله در این خصوص تصنیف فرموده‌اند...»، سپس خلاصه این رساله را به فارسی آورده است، پس معلوم می‌شود که مؤلف در روزگار شیخ احمد احسائی (متوفی 1241ق) و فتحعلی شاه (متوفی 1250ق) می‌زیسته است و این کتابش دارای نثری روان و شیرین است و مطالبش استوار و متقن و بیانگر احاطه و تسلط مؤلف بر حکمت متعالیه است اما متأسفانه فرصتی نبود تا بتوانم نام او را به دست آورم؛ خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1222ق؛ مصحح، محشی از مؤلف؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج، 19-36سطر، اندازه: 15/5×21/5سم [ف: 2-588]