فرهنگ فارسی به فارسی

9. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3652-ف آغاز: به فا وقاف به وزن پروردن. الفنجیدن به فتح همزه و فا و دال و سکون نون هر دو به معنی کسب کردن باشد، ابیون به بای باشد. اخککند و به فتح همزه و کافین و سکون خا و نون آنچه از مس و چوب و غیرهما سازند و دسته و سری دارد و سنگریزه بسیار در آن تعبیه کنند چون جنبانند صدا دهد و اطفال را بدان مشغول کنند؛ انجام: «رهی درنورد» یعنی «بی نام و نشان کن» کذا فی اصطلاح الشعراء. و نیز به معنی «در سوارخ نهی باشد» تمت الاستعارات [تمت الكتاب بعون الملک الوهاب] به ترتیب حرف نخستین و سپس حرف آخر است و حرف‌های میانین بی ترتیب. شواهد شعری هم دارد. در آن یاد شده است از «نسخه میرزا ابراهیم، نسخه حسین وفائی» شرف نامه، الاختیارات، التحفة، سامی، ادات الفضلاء، نسخه نیازی حجازی، موید الفضلاء، شرح سامی فی الاسامی، نسخه شمس فخری، زفانگویا، لسان الشعراء، نسخه میرزا عینی، اصطلاح الشعراء، نسخه حکیم اسدی، معجم البلدان، در «سی لحن» سی مقامی که باربد پیش پرویز می‌نواخته است بر می‌شمرد از آرایش خورشید تا نخجیرگان (از موید) آنگاه از سی و یک لحن که شیخ نظامی در خسرو و شیرین بر شمرده است یاد می‌کند (مانند فرهنگ میرزا ابراهیم در اینجا). چنین است فهرست آن: [باب الالف] مع الواو، مع الهاء، مع الباء باب الباء التازی مع الالف، مع الباء ... مع الياء باب الياء الفارسی مع الالف، مع الباء ... مع الياء باب التاء مع الالف، مع الباء، مع الیاء باب الجیم التازی مع الالف ... مع الياء باب الجيم مع الالف ... مع الیاء پس از حرف ج شعری می‌آورد که در آن هشت حرف عربی که در فارسی نمی‌آید به ندرت می‌آید یاد شده است سپس چند کلمه مرکبی که حرف حاء در آن هست می‌آورد و می‌رسد به باب الخاء مع الالف. باب الياء مع الالف ... مع الیاء باب الاستعارات باب الالف آب شناسان کار یعنی قاعده و قانون و زمان، انگشت نیل کنایه از نشان فقر باشد ... (تا می‌رسد به) باب النون نافه مشک یافت یعنی: آوازه بلند شد و مشهور شد، نان گرد یعنی بخیل؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج، 139گ، 17 سطر [فیلمها ف: 2 - 211]