نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
✓
نگاره و نقاشی
—
تصحیح‌شده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
—
سطور مجدول (جدول‌بندی)
—
دارای رکابه (پای‌صفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- محمد علی سمرقندی
- تاریخ کتابت:
- اواخر جمادی الثانی قرن 10
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 3 (در فنخا)
ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- نستعلیق (تحریری)
- تعداد برگ و سطر:
- 59 برگ • 13 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
- 9/5×17/5سم
- کاغذ و جلد:
- ترمه • تیماج مذهب
آغاز نسخه
« کتاب فرس نامه از انشای قانیوس حکیم (رح). الحمد لله الذی قدر الاقدار و خلق اللیل و النهار لاندر که الابصار ... آغاز کتاب نفیس اندر شناختن ستوران: اندر کون‌های اسبان و اندر لون‌های ایشان از نیک و بد و عیب و هنر و علت ها و بیماری ها که اسبان را افتد ... از کتب حکیمان بیرون آوردیم و شرح آن بیاوریم ... از کتب حکیمان بیرون آوردیم و شرح آن بیاوریم ... از کتب حکمای صاحب تجربه، بزرگترین وزرای سکندر قانیوس و [...] و ارسطاطالیس حکیم که بزرگترین وزرای اسکندر بودند از کتب دیگر از خزانه امیرابوالحسن دیدم اول کسی که این کتاب را جمع کرد قانیوس حکیم بود »
انجام نسخه
« بباید افسار خویشتن را به دست خود نگاه دارد. و الله اعلم بالصواب.
از «بزرگترین وزیر اسکندر قانیوس و از کتابهای فرزانگان، ارسطاطالیس و دیگران» و تجربه‌های خود این کتاب را ساخت [دیباچه] در دیباچه 91 سطری آن از قانیوس حکیم، وزیر اسکندر که پیشگام این دانش بود و بایستی این کتاب را از او دانست و از کتابهای دیگر و نیز کتابی که در خزانه امیر ابوالحسن (بی نشانه دیگر) بوده و بهره برده است یاد می‌کند. پیش از نمایه 70 «باب» از نشر دانش که «دریایی» و از دریا برخاسته سخن می‌گوید و هفت شرط: 1. اگر پلید باشند بر وی نشینند، 2. زنان بر وی ننشیند، 3. از پلیدی او را به دور دارند، 4. بی نعلش نگذارند 5. گوش و دم او را ناقص نکنند ...؛ نسخه در دست در 70 «باب» است که تا باب 26 اسب شناسی و آداب پرورش اسب است، و از باب 27 بیماری‌ها و درمان ها آغاز می‌شود: باب 1. چون خواهی اسب نیک را از بد بدانی، 2. در معرفت دندان اسب، 3. معرفت عیب‌های اسبان، 4. اسبی که ملوک را نشاید، 5. اسبی که ملوک را شاید، 6. در اختلاف رایضان، 7. اندر معرفت اسب نو زین، 8 چند ریاضت باید کرد اسب را نو زین باشد، 9. اندر آموختن عنق، 10. اندر نور کشتن دایره، ... 15. اندر آنکه نشاید هر کس بر اسب کره نشستن، 20. اندر رفتن و نارفتن، 25. اندر آنچه لجام بر نتوان نهادن، ... 30. در علاج آنکه در چشم سفیدی باشد، 40. اندر علاج اسبی که مخالفت زن باشد، 50. اندر علاج اسبی که علت قارون دارد، 60. اندر علاج ازج دارد، 65. اندر علاج اسبی که شیریند باشد، 70. اندر علاج اسبی که غله دارد »
یادداشت‌های انتقادی و تصحیحی فهرست‌نگار:
•
...
•
دیباچه
•
از «بزرگترین وزیر اسکندر قانیوس و از کتابهای فرزانگان، ارسطاطالیس و دیگران» و تجربه‌های خود این کتاب را ساخت [دیباچه] در دیباچه 91 سطری آن از قانیوس حکیم، وزیر اسکندر که پیشگام این دانش بود و بایستی این کتاب را از او دانست و از کتابهای دیگر و نیز کتابی که در خزانه امیر ابوالحسن (بی نشانه دیگر) بوده و بهره برده است یاد می‌کند. پیش از نمایه 70 «باب» از نشر دانش که «دریایی» و از دریا برخاسته سخن می‌گوید و هفت شرط: 1. اگر پلید باشند بر وی نشینند، 2. زنان بر وی ننشیند، 3. از پلیدی او را به دور دارند، 4. بی نعلش نگذارند 5. گوش و دم او را ناقص نکنند ...
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 23 • صفحه 798 • ردیف 3
متن فنخا:
3. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1822
آغاز: کتاب فرس نامه از انشای قانیوس حکیم (رح). الحمد لله الذی قدر الاقدار و خلق اللیل و النهار لاندر که الابصار ... آغاز کتاب نفیس اندر شناختن ستوران: اندر کون‌های اسبان و اندر لون‌های ایشان از نیک و بد و عیب و هنر و علت ها و بیماری ها که اسبان را افتد ... از کتب حکیمان بیرون آوردیم و شرح آن بیاوریم ... از کتب حکیمان بیرون آوردیم و شرح آن بیاوریم ... از کتب حکمای صاحب تجربه، بزرگترین وزرای سکندر قانیوس و [...] و ارسطاطالیس حکیم که بزرگترین وزرای اسکندر بودند از کتب دیگر از خزانه امیرابوالحسن دیدم اول کسی که این کتاب را جمع کرد قانیوس حکیم بود؛ انجام: بباید افسار خویشتن را به دست خود نگاه دارد. و الله اعلم بالصواب.
از «بزرگترین وزیر اسکندر قانیوس و از کتابهای فرزانگان، ارسطاطالیس و دیگران» و تجربه‌های خود این کتاب را ساخت [دیباچه] در دیباچه 91 سطری آن از قانیوس حکیم، وزیر اسکندر که پیشگام این دانش بود و بایستی این کتاب را از او دانست و از کتابهای دیگر و نیز کتابی که در خزانه امیر ابوالحسن (بی نشانه دیگر) بوده و بهره برده است یاد می‌کند. پیش از نمایه 70 «باب» از نشر دانش که «دریایی» و از دریا برخاسته سخن می‌گوید و هفت شرط: 1. اگر پلید باشند بر وی نشینند، 2. زنان بر وی ننشیند، 3. از پلیدی او را به دور دارند، 4. بی نعلش نگذارند 5. گوش و دم او را ناقص نکنند ...؛ نسخه در دست در 70 «باب» است که تا باب 26 اسب شناسی و آداب پرورش اسب است، و از باب 27 بیماری‌ها و درمان ها آغاز می‌شود: باب 1. چون خواهی اسب نیک را از بد بدانی، 2. در معرفت دندان اسب، 3. معرفت عیب‌های اسبان، 4. اسبی که ملوک را نشاید، 5. اسبی که ملوک را شاید، 6. در اختلاف رایضان، 7. اندر معرفت اسب نو زین، 8 چند ریاضت باید کرد اسب را نو زین باشد، 9. اندر آموختن عنق، 10. اندر نور کشتن دایره، ... 15. اندر آنکه نشاید هر کس بر اسب کره نشستن، 20. اندر رفتن و نارفتن، 25. اندر آنچه لجام بر نتوان نهادن، ... 30. در علاج آنکه در چشم سفیدی باشد، 40. اندر علاج اسبی که مخالفت زن باشد، 50. اندر علاج اسبی که علت قارون دارد، 60. اندر علاج ازج دارد، 65. اندر علاج اسبی که شیریند باشد، 70. اندر علاج اسبی که غله دارد؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد علی سمرقندی، تا: اواخر جمادی الثانی قرن 10؛ افتادگی: آغاز (در دیباچه، آنجا که نمایه کتاب را دارد، یک برگ افتاده)؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مذهب، 59گ، 13-14 سطر (7×11/5)، اندازه: 9/5×17/5سم [ف: 3 - 238]