شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
پیوند کوتاه:
/m/206059
نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
✓
نگاره و نقاشی
—
تصحیح‌شده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
—
سطور مجدول (جدول‌بندی)
✓
دارای رکابه (پای‌صفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- بی‌کاتب
- تاریخ کتابت:
- قرن 13
- محل کتابت:
- تهران
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 1 (در فنخا)
ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- نستعلیق
- تعداد برگ و سطر:
- 90 برگ • 20 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
- 23×37سم
- کاغذ و جلد:
- ترمه • تیماج مشکی مذهب
آغاز نسخه
منطبق بر آغاز اثر (در مأخذ: «برابر»)
« بسمله - حمد و سپاس معبودی را سزاست که مبدع ذواتست و مخترع موجودات آخشیجان اربعه را با کمال ضدیت امتزاج و اختلاط بخشید و افراد مختلفه را با تباین نوعیه ترکیبات متعدده و ترتیبات متکثره داد ... اما بعد این رساله ایست در علم ترکیب توپ و خمپاره و ترتیب گلوله و عراده و سایر آلات و ادوات حربیه که باشاره جناب فیلسوف زمان وحید دوران صاحب اعظم ... حاجی میرزا آقاسی ... در زمان دولت روز افزون و اوان شوکت همیون شاهنشاه اسلام پناه ... محمدشاه قاجار ... هنگام محاصره هرات در معسکر فیروزی اثر ببرهان عقل و علم نوشته و بمعیار و قسطاس فراست و فطانت سنجیده در اوراقی چند مندرج داشته بودند ... قرار بر این یافت که اوراق متفرقه که درین فن مختصراً یادداشت شده بود بتجدید نظر و دقت خاطر با کتب معتبره حکمای طبیعی دان فرنگی موازنه و تطبیق نموده نسخه مبسوط و مفصل ترتیب یابد ... انجام این امر خطیر و اتمام این خدمت دقیق را بعهده کمین بنده فدوی محمدرضای مهندس تبریزی محول و مفوض داشتند ... بتاریخ اواسط شهر رمضان المبارک سنه 1254 هجری در دارالخلافه طهران ... بدانکه این رساله مشتملست بر مقدمه و سی و دو باب و خاتمه ... فصل اول در اوزان مطابق قانون اسلام بدانکه حکمای زمان یک شعیر را بشش قسمت نموده و هر یک را مومی خوانده اند و خردل را سدس شعیر قرار داده اند و فلس را نصف سدس خردل دانسته اند که جزوی از هفتاد و دو جزو تشعیر است ... »
انجام نسخه
منطبق بر انجام اثر (در مأخذ: «برابر»)
« فصل نهم در بیان سرعت صدا بتجربه رسیده است که سرعت متوسط صدا در چهار ثانیه و دو ثلث ثانیه یک میل طبی مسافت میکند یا اینکه بقدر پنج هزار و دویست و هشتاد پای آدمی میرود یعنی در یک دقیقه مساوی سیزده میل راه طی میکند و این معنی بصحبت پیوسته که شخص صحیح المزاج را در هر دقیقه هفتاد و پنج مرتبه نبض میجهد پس از اینقرار معلوم میشود که صدا در هفتاد و پنج ضربان نبض بقدر سیزده میل راه قطع مسافت مینماید که در شش ضربان نبض قریب یک میل میشود و این معنی نیز بتجربه رسیده است که صدا در طی مسافت بسمت باد و بالعکس آن مطلق تفاوت ندارد چرا که سرعت صدا خیلی بیشتر از سرعت باد است و تفاوتی که در مانع و ممد آن از باد حاصل میشود جزوی غیر محسوس میباشد و تأثیر کلی که در امتداد صدا از باد حاصل میشود اینست که صدا را دور میبرد و درین باب آب بهترین و بزرگترین معینی است باین معنی که صدا در روی آب در مقابل خشکی میرود. [دنا 197/7؛ فهرستواره منزوی 3868/5] »
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 21 • صفحه 856 • ردیف 1
متن فنخا:
1. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1698
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13، جا: تهران؛ با سرلوح مذهب، مجدول، مذهب؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی مذهب، 90گ، 20سطر (15×27/5)، اندازه: 23×37سم [ف: 4 - 170]