شرح نهج البلاغة

6. تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 3070 آغاز: برابر خط: شکسته نستعلیق خوب، بی‌کا، بی‌تا؛ شرحی مبنی بر این که این شرح تألیف مرحوم آقا میر محمد مهدی امام جمعه سابق طهران می‌باشد نوشته شده و پس از دیباچه و شرح خطبه کتاب شروع به شرح نخستین خطبه نهج البلاغه گردیده و پس از شرح جمله: «والسنة الی رسله» که از جمل همان خطبه است (در ص 75 نسخه) کاتب از نوشتن بقیه شرح بازمانده و در ص 76 شروع به شرح کلامی که در احتجاج بر خوارج انشا فرموده و اول آن این است: «فان ابیتم ان تزعموا الا انی اخطات» کرده ولی قسمتی از شرح اوائل این کلام نیز در این نسخه نوشته نشده و چنین تصور می‌رود که بیش از این از مسودات به دست نیامده و پس از شرح بقیه این کلام شروع به شرح خطبه ای فرموده که در آن از وقایع جنگ‌های آتیه بصره اشاراتی است و ابتداء آن این است: «یا احنف کانی به» و میان آن قسمت اولی و این خطبه در حدود شرح ثلث خطب افتاده و شرح هفت بیت از این خطبه اخیر هم نوشته نشده و در شرح این جمله: «ان الله عنده علم الساعة» که تقریباً شش بیت به آخر خطبه مانده است خامه کاتب ایستاده و در شرح این خطبه کلیه وقایع تاریخی و مطالب راجعه به صاحب الزنج که حضرت در خطبه خویش از آن نام برده، از این طرف و آن طرف جمع‌آوری نموده و در حدود 4800 بیت شده و مدعی گردیده‌اند که در هیچ جا جز تاریخ طبری و شرح ابن ابی الحدید آن هم به اختصار این قضایا مرتباً نوشته نشده و مقصود من از این اطناب «کشف نقاب از عذار عذرای مخطوبه فصل فضل خطیب منبر فصل الخطاب والی ملک ولایت دین بوتراب نه شرح حال زنک ضلالت مآب است» و آخر نسخه این است: «وشارح ابن ابی الحدید با قلمی چون حدید این امر تبدید (کذا) براین صفحه چنین تسوید می‌کند ... وما به چشم خود دیدیم وبدیده تعجب برآن امور غرابت آثار وظهور چنان حکایات عجائب دثار که وعده آن را از کلام»؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 97ص، 21 سطر، اندازه: 22×35سم [ف: 2 - 56]