شرح معالم الاصول

11. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5550 آغاز: برابر؛ انجام: و در اجماع چند اختلاف هست اول در تحقق آن دوم در امکان علم به آن سیم در حجیه آن و مصنف. (این پایان حاشیه ناتمام است و کاتب پس از آن چنین نوشته): خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ محشی از سلطان و حاشیه عربی میرزا قسمت مهم این حواشی (و با شروح) نادر نیز نوشته شده: 1. حاشیه دوم یا شرح مولی صالح مازندرانی. این حواشی (که خطبه آن نیز در این نسخه نقل شده) از آغاز (مقدمه) معالم است و به جز حاشیه معروف مازندرانی. آغاز: «بسمله بحمدک اللهم یا من خلقنا و لم یک شیئا مذکورا ... و بعد فیقول الفقیر ... محمد صالح بن احمد مازندرانی ... ان بعض اخلائی حین رای ما علقته علی معالم الدین ... سالنی ان اقرر لهم فوائد ... و امرلهم مرورا فاجبت مسئولهم»، 2. حاشیه (با شرح) ترجمه فارسی مولی میرزا شیروانی به نوشته صاحب الذریعه قسمت بیشتر این شرح را مولی محمد تقی هروی در حاشیه خود بر حاشیه عربی شیروانی مندرج ساخته، اردبیلی در جامع الرواة نیز شرح فارسی را در شمار مؤلفات او یاد می‌کند. در کتابخانه آستانه عبدالعظیم (شهر ری) نیز نسخه‌ای از این حاشیه فارسی هست. در نسخه حاضر این حاشیه - یا شرح از آغاز مطلب و پس از مقدمه مبسوط معالم است و نخست اندکی از خطبه عربی و سپس فارسی آمده و تا اول مبحث اجماع ادامه دارد (صاحب ذریعه نیز از هروی هم چنین نقل کرده اند)، آغاز: «یعنی فقه در لغت فهمیدن چیزی است و در اصطلاح اهل شرع دانستن احکام شرعیه است از دلائلی که مفصلا دلالت بر آن کند و هرگاه گفته باشیم که دانستن احکام است»، پایان: «و در اجماع چند اختلاف هست اول در تحقق آن دوم در امکان علم به آن سیم در حجیه آن و مصنف.»، (این پایان حاشیه ناتمام است و کاتب پس از آن چنین نوشته): «نسخه‌ای که از روی آن استکتاب شد چنین نوشته بود «هذا ما وجدت من خط المصنف»»؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 526ص، 7 سطر، اندازه: 15×20/5سم [ف: 17 - 5]