دیوان زلالی خوانساری

3. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 4661 آغاز: تعالی شانه ازین آیه مطالعه فیروز در شان فهرست حسن گلوسوز؛ انجام: فراخی دو جهان در خور غم من نیست ×× که تنگی پس زانوی من جهان منست مجموعه‌ای است شامل شش مثنوی از سبعه سیاره شاعر مشهور قرن یازدهم زلالی خوانساری که هر یک دیباچه‌ای منثور دارد و مصدرست به نام میرداماد با قصاید مفصلی در توحید باری تعالی و مناقب ائمه هدی و مدح شاه عباس اول و میرداماد و ترکیب بندی در مرثیه سید الشهداء (ع) به این شرح: 1. حسن گلوسوز این مثنوی در تتبع مخزن الاسرار سروده شده و مشتمل است بر چهل و یک جلوه و چهار تمثیل در نهصد و چهارده بیت، آغاز دیباچه: «تعالی شانه ازین آیه مطالعه فیروز در شان فهرست حسن گلوسوز»، آغاز منظومه: «بسم الله الرحمن الرحیم ×× نص صحیحست و کلام قدیم»، انجام: «ابر توکل چو شود گوهری ×× صدفه برد افسر پیغمبری»؛ 2- شعله دیدار در بحر مثنوی مولوی است شامل پنجاه شعله و بیست و هشت تمثیل در چهار صد و چهل و چهار بیت، آغاز دیباچه: «سبحان الله از بینه این آیه در فهرست نثر شعله دیدار»، آغاز منظومه: «نام او تاج سر هر نامه‌ای ×× شعله دیدار هر هنگامه‌ای»، انجام: «کآمده در حق خود دشمن ز دوست ×× این سزای گوشمال یاد اوست»، 3. ذره و خورشید در بحر سبحه الابرار جامی و ناقص الاخر است، آنچه موجود است سیصد و چهارده بیت است، آغاز دیباچه: «ماشاءالله ازین آیه بیم و امید در فهرست نثر ذره و خورشید»، آغاز منظومه: «سخنم کرد بنامش جاوید ×× ذره را جوهر تیغ خورشید»، انجام موجود: «روزنش گفت که ای سرگردان ×× خاطر از شیفتگی برگردان»، 4. آذر و سمندر ناقص الاول است و آنچه باقی مانده پانصد و هشتاد بیت است، آغاز موجود: «لاله ز غمش جگر گدازد ×× این مست کباب شعله سازد»، انجام: «بنشین و لباس آه کن بر ×× در ماتم آذر و سمندر»، 5. میخانه در بحر حدیقه سنایی و شامل چهل قدح است در هزار و یک بیت، آغاز دیباچه: «الحمدلله از دوستگانی این آیه الهی پیمانه در سرخم فهرست نثر میخانه»، آغاز منظومه: «نام او باده سینه میخانه ×× دهن هر که هست پیمانه»، انجام: «وزن تا بحر و بحر تا باصول ×× هر یکی آن خویش کرد قبول»، 6. سلیمان نامه در احوال سلیمان و بلقیس است به بحر شاهنامه در چهارصد و چهل و هفت بیت، آغاز دیباچه: «تیمناً بخطاب گستاخانه شکسته خامه فهرست نثر سلیمان نامه»، آغاز منظومه: «بنام جهانگیر دلهای تنگ ×× که آمد سلیمانش یک مور لنگ»، انجام: «بمن ده که کانم تهی لعل ماند ×× در آتشکده لاله‌ام نعل ماند»، 7. دیوان زلالی باقی مانده دیوان زلالی و فقط شامل قصایدست در حدود یکهزار و ششصد بیت (توضیح آنکه مثنوی محمود و ایاز وی در این نسخه نیست)، آغاز موجود: «نو نوزده ام تاج سخن بر سر توحید ×× از جسم کهن سوخته و جان برشته»، انجام: «فراخی دو جهان در خور غم من نیست ×× که تنگی پس زانوی من جهان منست»؛ خط: نستعلیق هندی، بی‌کا، تا: قرن 11؛ واقف: حاج قائم مقام؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 213گ، 15 سطر (13×6/3)، اندازه: 10/5×18/3سم [ف: 7 - 417]