بدیعات اختیاری

● بدیعات اختیاری / طب / فارسی badī‘āt-e extīyārī وابسته به: اختیارات بدیعی؛ زین العابدین عطار، علی بن حسین (730-806) تاریخ تألیف: 895ق شرح و تفسیر بعضی واژه‌ها و اصطلاحات طبی کتاب اختیارات بدیعی است به ترتیب حروف الفباء و در هر حرف سه «مرتبه» است: نخست به شرح الفاظ و اصطلاحات اعضاء و پس از آن بیماری‌ها و سپس واژه‌های دیگر می‌پردازد در فهرست ریو از کتابی به نام «جامع الفاظ» عیسوی یاد شده که فرهنگ لغات عربی و هندی اختیارات بدیعی است. از مؤلف نام و نشانی در این کتاب نیست جز این که پیداست در قرن 9 می‌زیسته زیرا خود در ذیل «شعری» آورده است: «این دو کواکب (شعری یمانی و شامی) را تحقیق کرده‌اند و گفته‌اند در این تاریخ که سنه 895 هجری موافق 859 یزدگردی است ...». در مقدمه خود را فقط با القاب «فقیر قلیل البضاعة و حقیر عدیم الاستطاعة» معرفی کرده است. از متن استفاده می‌شود که مؤلف آن کرمانی بوده، چون در اکثر موارد مترادفات لغات را به زبان کرمانی آورده است. محتمل است که این کتاب تألیف حکیم برهان الدین نفیس کرمانی یا یکی از شاگردان او باشد، چون او در این زمان در کرمان به طبابت مشغول بوده است. این رساله حاوی چند تصویر است. هر قسمت این کتاب که شامل یک حرف از حروف الفباست متشکل از سه بخش «الاعضا»، «الامراض» و «المتفرقات» است که لغات مربوط به هر قسمت طبق حرف اولشان به ترتیب الفباء تنظیم شده است اما در ترتیب مدخل ها دقت کافی صورت نگرفته و آنها را با توجه به حرف اولشان مرتب کرده است. آغاز: الحمد لولیه ... و بعد چون کتاب اختیارات بدیعی که از کتب جامعه فن صیدنه ... است. مشتمل بود بر بعضی از الفاظ غریبه و عربیه و منحلل به بعضی از اصطلاحات عجیبه طبیه این فقیر ... اقدام بر ... تحریر این رساله ... نمود ... و چون این صنیعه مشتمل بود بر فوائد بدیعه به بدیعات اختیاری در حل اختیارات بدیعی ... حرف الالف الاعضاء اعضاء جمع عضو ست. انجام: یراق: تغیری است فاحش در رنگ به زردی یا سیاهی یا هر دو. چاپ: گنجینه بهارستان، علوم و فنون-2، پزشکی-2، مسلسل 10، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، تابستان 1386ش، به کوشش مرکز پژوهش های کتابخانه مجلس شورای اسلامی، با تصحیح یوسف بیگ بابا پور، صص 59- 145 [نسخه‌های منزوی 482/1]