بدایع الحکم ناصری

● بدایع الحکم ناصری / طب / فارسی badāye‘-ol hekam-e nāserī علوی اصفهانی، مصطفی بن عقیل، ق13 قمری a‘lavī esfahānī ،mostafā ebn-e ‘aqīl (- 19c) اهدا به: ناصرالدین شاه قاجار (1264-1313ق) رساله‌ای در مسایل پزشکی نوین که در واقع تقریر دروس دکتر طولوزان استاد دارالفنون است که آن را به دستیاری میرزا مصطفی فرزند میرزا عقیل علوی تألیف و در سه جزء تنظیم شده است: 1. گوش کردن (5گفتار)؛ 2. عمل پرکوسیون یعنی قرع و دق اعضاء (4 گفتار)؛ 3. بیان پلیاسیون (پرواسیدن) و دست سودن (3گفتار). در مقدمه آمده است: «چون به روزگار دولت ... ناصرالدین شاه غازی ... حکیمان افلاطون دها از ممالک اروپا برای تکمیل علوم و صنایع به دارالخلافه طهران احضار یافته‌اند و در مدرسه مبارکه دارالفنون به تعلیم و تربیت مستعدین علم آموز حکمت اندوز مراقبت و مواظبت دارند و از معارف آنهاست جناب دکتر کامل یگانه و حکیم صادق فرزانه ... موسیو طلزان فرانسوی حکیم باشی خاص دولت جاوید اختصاص که سابقاً در دارالسلطنه پاریس یکی از معارف اطبای مجلس شورای امور طبی آن ولایت و مدرس مدرسه طبایت و جراحی اطبای عساکر دولت بهیه فرانسه و مؤلف روزنامه طبی پاریس بوده و رسالات مفیده در علم و عمل تصنیف نموده از جمله رساله در تشریح مرض وبا و رساله در بیان حقیقت خون و تغییرات آن در امراض و رساله در حقیقت انتقال امراض از موضعی به موضعی و موضح حقیقت تشریح مرضی مرض مزمن مفاصل. مجملاً وی درین فن مخصوص امروز منفردست و در این ایام بعضی حقایق و دقایق علوم بدیعه جدیده که مأخذه و مصدر فواید کلیه عدیده است و تا این سنوات در طبق اختفا محجوب مانده بود مرتب و منظم و به متعلمین مدرسه تعلیم داده و به دستیاری طبیب حکیم زاده علیجاه میرزا مصطفی اصفهانی ولد مرحوم مغفور میرزا عقیل علوی حکیم الهی و طبیعی رحمة الله علیه که از متعلمین خوب علم طب مدرسه است و در نزد حکیم باشی مذکور تکمیل تحصیل می‌نماید این دقایق بدیعه را در سلک تعلیم و قید ترقیم کشیده در این رساله جمع آورد و آن را بدایع الحکمه ناصری نام نهاد.» آغاز: بسمله چون بروزگار دولت ابد مدت ... ناصرالدین شاه قاجار ... حکیمان افلاطون دها از ممالک اروپا برای تکمیل علوم و صنایع بدارالخلافه طهران احضار یافته اند و در مدرسه مبارکه دارالفنون بتعلیم و تربیت مستعدین علم آموز حکمت اندوز مراقبت و مواظبت دارند. انجام: که رطوبت جوف او رقیق بیقوام باشد. چاپ: چاپ سنگی شده [نسخه‌های منزوی 482/1؛ الذریعة 25/12؛ مشار فارسی 704/1]