بداء

● بداء = رساله بداء / کلام و اعتقادات / فارسی badā’ = r.-ye badā’ گیلانی، محمد شفیع بن فرج، ق12 قمری gīlānī ،mohammad šafī‘ ebn-e faraj (- 18c) اهدا به: محمد مؤمن خان رساله‌ای در موضوع بدا که آن را مستدل و مشروح به روش شیعی‌ـ‌اخباری در هفت «فصل» و یک «خاتمه» می‌آورد و در آن به اخبار مرویه از ائمه طاهرین (ع) بسیار استشهاد می‌نماید: فصل 1. تحقیق مفهوم بدا و به گفته مؤلف «شرح ماهیت و اثبات هلیت» به یاری اخبار؛ فصل 2. بیان اشکالات کلی که بر بداء ایراد شده است (مؤلف آن را چهار اشکال می‌شمارد)؛ فصل سوم تا هفتم پاسخ اشکالات (در هر فصل پاسخ یک اشکال)؛ فصل 7. اشکالات جزئیه با پاسخ‌های آنها و خاتمه در فوائد. مؤلف در دیباچه از اعتمادالدوله محمد مؤمن با القاب و احترام فراوان یاد می‌کند. وی در فصل نخست، در توضیح مفهوم بدا، به پاره‌ای از احادث شیعه استشهاد می‌کند و در دیگر فصل‌ها به اثبات بدا که آن را از معتقدات خاصه شیعه امامیه می‌شمارد، با براهین عقلی می‌پردازد. رساله به فارسی شیرین و شیوا و روان می‌باشد و نخست شالوده مسئله بدا را ریخته و اشکال‌ها را آورده و رد نموده است. مؤلف مجاز از سبزواری در 1085ق است که در این رساله از مجلسی با عنوان «مرحوم» یاد می‌کند. آغاز: بسمله. حمد و سپاس بیقیاس مرخداوندی را سزد که وصف کمال ذات بیمثالش ... و بعد چنین گوید ... محمد شفیع الجیلانی ... که این مختصریست در تحقیق مسئله بدا که از معضلات مسائل و از مخصوصات امامیه است ... و بالحقیقة این مسئله از اسرار علوم ایشان است ... که جمهور طوائف ... اشاعره و معتزله و حکما نسبت به آن بر قدم انکارند ... و اراده چنان است که تکلم در این مطلب والا به مقدمات برهانیه یقینیه و بیانات حقیقیه غیر اقناعیه باشد ... انجام: مثل آنکه پیغمبر یا امامی خبری از کتاب محو و اثبات دهد و بعد از آن تغییر یابد و فرماید که بدا شد تا آنکه ضعیف الایمان ممتاز و قوی الایمان ممتاز شوند. انتهت کلماته الشریف و انتهت بانتهائها تبرکا فی الاختتام بهذه الرسالة، و الحمد لله ... [نسخه‌های منزوی 745/2؛ الذریعة 160/1و227و55/3؛ فهرستواره منزوی 84/6] شرح و حواشی: 1- حاشیه رساله بداء؛ گیلانی، محمد شفیع بن فرج (12-)