بداء

● بداء / کلام و اعتقادات / فارسی badā’ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، 1037-1110 قمری majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628-1699) بدا به معنی تغییر رأی قانونگذار است که موجب تغییر در قانون گردد. نسخ قانون و تبدیل آن به قانونی دیگر در همه اقوام و مذاهب به جز مذهب یهود پذیرفته شده است. یهود قانون خود را نخستین و آخرین قانون می‌دانند، دیگر مذاهب هر یک قانون شرع خود را نسخ‌کننده مذهب‌های دیگر می‌شمرند. در اسلام سنی و شیعه نسخ را قبول دارند، تا آنجا که برخی آیات قرآن را ناسخ آیتی دیگر می‌دانند و آن را به معنی «بدا» یا تغییر رأی قانون‌گذار (خداوند) نمی‌دانند تا عیب و نقص در خدا لازم آید. تنها در یک مورد درباره تغییر امامت از اسماعیل به موسی، دو پسر امام جعفر صادق، در خبر آمده است که برای خداوند بدا رخ داد و امامت را از اسماعیل به موسی گردانید که در آنجا نیز مانند سایر موارد مقصود نسخ حکم پیشین است. لیکن بلخی که چون دیگر سنیان در جستجوی عیبی برای شیعه بود همین خبر را بهانه اعتراض به شیعه نمود. پس کتاب‌ها بر ضد شیعه قائل به «بدا» نوشتند و شیعیان نیز در پاسخ کتابها نوشتند که در الذریعه (3: 51-57) شماری از آنها معرفی شده است. یکی از آنها همین رساله است در معنی لغوی بداء و اینکه محال است حق تعالی امری را نداند و سپس بر او ظاهر شود یا از اراده امری پشیمان شود، و در نسبت‌های ناروایی که به شیعه بسته‌اند و توضیح اقوال در مسأله. نویسنده می‌گوید چون درباره بداء بین اعظم علمای خاصه اختلاف و نزاع و منشاء تشنیع مخالفان بر شیعه است لذا بر آن شدم که این رساله را در این زمینه بپردازم و مسأله را کما هو حقه محقق نمایم. آغاز: بسمله، الحمدلله و سلام علی عباده الدین اصطفی محمد و اله خیرة الوری ... و بعد چون در مسئله بدا نزاع عظیمی میان علمای خاصه و عامه بهم رسید انجام: و در کتاب بحار الانوار و شرح صحیفه کامله فی الجمله بسطی داده شده و الله یهدی من یشاء الى صراط مستقیم ... و صلى الله على سید المرسلین ... المعصومین المقدسین چاپ: یکبار در 1265ق به تنهایی و یک بار در مجموعه رسائل او چاپ شده است؛ لکهنو، سنگی، بدون تاریخ، وزیری، 9ص (صص 37-45) [نسخه‌های منزوی 744/2؛ الذریعة 54/3؛ ریحانة الادب 196/5؛ فهرستواره منزوی 84/6 و 146/9؛ کتاب‌شناسی مجلسی 163 -164؛ معجم التراث الکلامی 27/2-28؛ مکتبة امیرالمؤمنین 328/1؛ دنا 439/2-440]