البدء و التاریخ

● البدء و التاریخ / تاریخ / عربی al-bad' wa-t tārīx مقدسی، مطهر بن طاهر، -355؟ قمری moqaddasī, motahhar ebn-e tāher (- 967) تاریخ تألیف: 355ق کتاب تاریخی مهمی است که اطلاعات ارزشمندی از تاریخ، جغرافیا، مذاهب و ادیان دارد و از کتاب‌های مرجع در این زمینه به شمار می‌رود، چون نامی از مولف در کتاب نیامده، برخی به ابوزید بلخی (درگذشته 322 یا 340ق) نسبت داده‌اند. کلمان هوار دانشمند فرانسوی در سال‌های 1899 و 1901 میلادی مجلدات اول و دوم کتاب را به نام ابوزید منتشر ساخته لیکن در سال 1903 میلادی که جلد سوم را منتشر ساخت، یادآور شد که نام مؤلف مطهر بن طاهر مقدسی بوده و صاحب کشف الظنون نیز به اشتباه، کتاب را از ابوزید دانسته، در حالی که مؤلف در مقدمه خویش گوید: «و جمعت ما وجدت فی ذکر مبتدء الخلق و منتهاه ثم ما يتبعه من قصص الانبياء (ص) و العجم و ما روی من امر الخلفاء من لدن قيام الساعة الى زماننا هذا و هو سنة ثلاثمائة و خمس و خمسین من هجرة نبینا محمد (ص)» بنابراین ابوزید که به سال 340ق درگذشته، چگونه در سال 355ق این کتاب را تألیف کرده؟ اما منشأ این اشتباه آن گونه که آقای دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی در مقدمه خویش بر ترجمه این کتاب آورده چنین است: «گویا علت انتساب که قدیمترین مورد از قرن هشتم و از کتاب «خریدة العجائب» ابن الوردی آغاز می‌شود، نسخه‌ای است از این کتاب که در کتابخانه صدر اعظم داماد ابراهیم پاشا در استانبول موجود می‌باشد و در 662 هجری به خط خلیل بن الحسین الکردی الولاشجردی کتابت شده، در آن نسخه این کتاب به ابوزید بلخی نسبت داده شده و همان اساس طبع پاریس کتاب توسط کلمان هوار بوده است، از طریق همان نسخه این انتساب و اشتباه به کتاب کشف الظنون و خریدة العجائب نیز راه یافته است ...». مؤلفان گذشته ضمن نقل مطلبی از این کتاب، جملگی بر آنند که این اثر از مقدسی است، از جمله ثعالبی در غرر اخبار ملوک الفرس یا غرر السیر ... . کلمان هوار فرانسوی، علاوه بر انتشار اصل کتاب، آن را به زبان فرانسه نیز ترجمه کرده و نیز به سال 1374 شمسی ترجمه فارسی آن به نام آفرینش و تاریخ از سوی استاد فرزانه دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی منتشر گردیده است. (محمود مرعشی) چاپ: بغداد، مطبعة المعارف، 244ص، 1965م؛ ترجمه دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی، 1374ش